آشنایی با صورت های فلکی ۲ | ثور (گاو)

صورت فلکی ثور (گاو) یکی از برج‌های ۱۲ گانه منطقة‌البروج و یکی از ۴۸ صورت فلکی معرفی شده توسط بطلمیوس است که امروزه بخشی از ۸۸ صورت فلکی رسمی IAU می‌باشند.

ثور، شاید یکی از قدیمی‌ترین و جزء شناخته شده‌ترین صورتهای فلکی باشد.

در ادامه مطلب با علم بازار همراه باشید تا بیشتر این صورت فلکی را مورد بررسی قرار دهیم.

ثور

ثور ۱۷مین صورت فلکی بزرگ آسمان شب است و منطقه‌ای به وسعت ۷۹۷ درجه مربع را در آسمان شامل می‌شود. در ربع اول نیم‌کره شمالی (NQ1) واقع شده است و می‌توان از عرض‌های جغرافیایی بین ۹۰+ تا ۶۵- درجه آن را مشاهده کرد.

یک تصویر نمادین از صورت فلکی صور

یک تصویر نمادین از صورت فلکی صور

صورتهای فلکیِ ارابه‌ران، برساووش، حَمَل، نهنگ، شکارچی و دوپیکر همسایه‌های صورت فلکی ثور هستند.

ثور شامل دو جرم مسیه است. مسیه ۱ (M1 ,NGC 1952، سحابی خرچنگ) و مسیه ۴۵ (خوشه پروین) و پنج ستاره، که ممکن است در مدار خود سیاره داشته باشند.

پرنورترین ستاره این صورت فلکی، الدبران (آلفا-ثور) با قدر ظاهری ۰.۸۵ می‌باشد. الدبران ۱۳مین ستاره پرنور آسمان شب است.

در تصویر زیر نقشه این صورت فلکی و موقعیت اجرام را مشاهده می‌کنید:

نقشه صورت فلکی ثور

نقشه صورت فلکی ثور

Taurus - ثور (۷)

Taurus – ثور (۷)

 

افسانه

صورت فلکی “ثور” (به معنای گاو نر) یکی از مشخص‌ترین، چشم‌گیرترین و زیباترین صورتهای فلکی آسمان است که افسانه‌های نسبتا متفاوتی از آن روایت شده است.

بابلی‌ها

این صورت در عهد بابلی‌ها هم شناخته شده بود. می‌گویند ثور (گاو یا گاومیش) به خواهش “ایشتار” (ishtar) الهه عشق بابل، به آسمان صعود کرد تا قهرمان افسانه‌ای “گیلگمش” (gilgamesch) را که به ندای عشق او پاسخ نداده بود، نابود سازد.

گیلگمش در حال مبارزه با گاو

 

 

تصویر ایشتار - این لوح در موزه لوور نگهداری می‌شود.

تصویر ایشتار – این لوح در موزه لوور نگهداری می‌شود.

مصریان

مصریان باستان در این صورت فلکی، گاو مقدس “آپیس” (holly apis) را می‌دیدند که در آغاز سال، صفحه خورشید را میان شاخهایش می‌گرفت و آن را به بالاترین وضعیتش در آسمان بلند می‌کرد؛ وضعیتی که خورشید در تابستان به خود می‌گیرد.

 گاو مقدس مصریان - آپیس - موزه لوور

گاو مقدس مصریان – آپیس – موزه لوور

holly apis - آپیس (۲)

لوح یادبود مرگ آپیس در زمان امپراتور روم، تیبریوس در حدود سال ۴۲ میلادی،

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

یونانی‌ها

اسطوره‌ای که از زمان‌های باستان در فرهنگ یونانی برای این نقش آسمانی بیان می‌شود، دو نسخه متفاوت اما شبیه به هم دارد؛ در یکی از این دو آمده است:

«این صورت فلکی همان ورزا سفید رنگ زیبا، ثور است که به دستور بزرگ ایزدان، زئوس، برای فریب دادن شاهزاده خانم فنیقیه‌ای، یعنی اروپا، به سرزمین فنیقیه روانه می‌گردد.»

[ورزا گاوی را گویند که زمین بدان شیار کنند، یعنی گاو ِزراعت. ورزا در زبان تالشی، مازندرانی، گیلکی و لری ( لوری بختیاری، بوراحمد و لوری خرم آبادی) به معنای گاو نر است.]
یکی از سکه های ناحیه یورو با نقش مرتبط به افسانه ثور – ضرب شده در یونان

یکی از سکه های ناحیه یورو با نقش مرتبط به افسانه ثور – ضرب شده در یونان

ظاهرا داستان این گونه است که روزی زئوس برای بازدید از سرزمین‌هایش سوار بر ارابه چهار اسبی خود از بالای فینیقیه عبور می‌کرد که ناگهان مسحور زیبایی دختر زیبای اگنور، شاهزاده خانم اروپا (Europe) می گردد (نام قاره اروپا برگرفته از نام همین شاهزاده می‌باشد). او که می‌دانست برای به چنگ آوردن اروپا بایست طوری اقدام کند که هِرای حسود متوجه نشود، ورزای سفید رنگش را ماموریت داد تا اروپا را برایش بیاورد.

اروپا و گاو، به تصویر کشیده شده توسط ژان فرانسوا دو تروی (۱۷۱۶)

اروپا و گاو، به تصویر کشیده شده توسط ژان فرانسوا دو تروی (۱۷۱۶)

ثور برای رسیدن به فینیقیه باید سفرش را از منطقه خاصی از آسمان آغاز می‌کرد تا به اروپای زیبا می‌رسید و این مسیر طوری بود که او می‌بایست از میان دایره‌البروج عبور کند. هنگامی که ثور به آن منطقه رسید اروپا را در حال قدم زدن با دوستانش و چیدن گلهای رنگارنگ در ساحل آرام دید. برای این که ماموریتش را به بهترین نحو ممکن به انجام برساند، آرام بر ساحل نشست و با وقار تمام به سمت شاهزاده خانم به راه افتاد. دوشیزگان که مبهوت تماشای ورزای زیبا بودند. شروع به نوازش او کردند و ورزا بدون توجه به آن ها به آرامی در کنار اروپا نشست. شاهزاده جوان بدون اطلاع از سرنوشت بر پشت ثور سوار شد و حیوان ناگهان برخاست و در افق ناپدید گشت.

مجسمه ثور و اروپا در ، مالاگا

مجسمه ثور و اروپا در ، مالاگا

دوشیزه جوان که به شدت ترسیده بود با التماس از ثور در خواست کرد که او را تنها در میان دریاها رها نسازد. ثور به او فهماند که در ماوریتی از سوی دلباخته وی، زئوس است و مقصد جزیره کرت (crete) می‌باشد و در آن جا بزرگ ایزدان انتظار عروس زیبایش را می‌کشد. با عبور از دریای مدیترانه، ثور سرافراز از انجام پیروزمندانه ماموریتش در ساحل جنوبی کرت در گورتینا فرود آمد و نزد زئوس رفت و عروس زیبا را تقدیم به بزرگ ایزدان کرد. زئوس نیز به پاس این عمل، ورزای سفید را در آسمانها نهاد تا همیشه پرستش شود و سمبل زیباترین ماه سال، یعنی اردیبهشت باشد.

ثور نماد اردیبهشت ماه

ثور نماد اردیبهشت ماه

پس از آن اروپا بانوی سرزمین کرت شد و از زئوس سه پسر به دنیا آورد به نام های مینوس، رئادامانتیس و سارپدون که هر سه آنها مردانی برومند، عادل و دادگر شدند.

هنگامی که مینوس بزرگ شد، به پادشاهی رسید. مینوس تمدن و فرهنگ مینوسی که امروزه در این جزیره زیبای دریای مدیترانه هنوز به یاد او، به همین نام خوانده می‌شود را برپا کرد. در کنار قصر او بنایی که به نام “لابیرینت” (labyrinth) نامیده میشد قرار داشت؛ ساختمانی با راهروهای پیچ در پیچ گیچ‌کننده فراوان.

Minotaurus - labyrinth  - لابیرینیت

Minotaurus – labyrinth – لابیرینیت

در این بنا هیولای ترسناکی به نام “مینوتاروس” (minotaurus) می‌زیست. اغلب این هیولا در نقش انسانی با سر گاومیش نشان داده می‌شود. این هیولا از گوشت انسانها تغذیه می‌کرد و بالاخره به دست قهرمان افسانه‌ای بزرگ یونان “تزوس” (theseus) به قتل رسید. “تزوس” پس از کشتن هیولا با استفاده از گلوله نخ باز شده‌ای که “آریادنه” (ariadne) دختر پادشاه به او داده بود از راهروهای پیچ در پیچ “لابیرینت” خارج شد.

تزوس در حال مبارز با مینوتاروس

تزوس در حال مبارز با مینوتاروس

اما در نسخه دیگر این گونه آمده است که زئوس خود همان ورزای سفید رنگ است که به دلیل جلوگیری از برانگیخته شدن حسادت‌های هرا برای تصاحب معشوق زیبایش، خود را به شکل یک ورزای زیبا و جوان در آورده است. در پایان پس از به چنگ درآوردن شاهزاده زیبا از جسم گاو بیرون آمد و بدن ورزا را به یادبود داستان عشقی‌اش با شاهزاده سرزمین فینیقیه، در آسمانها گذاشت.

می‌توانید تعدادی از نگاره‌ها و آثار هنری مرتبط با این افسانه را در این صفحه مشاهده کنید.

خوشه پروین

خوشه پروین یا هفت خواهران نیز جزو صورت فلکی ثور هستند. در افسانه‌ها آمده است که آنها هفت دختر اطلس (atlas: نام یکی از خدایان اسطوره‌ای یونان که محکوم شده بود جهان و کائنات را بر دوش خود حمل کند) کبیر بودند و جبار (orion)، شکارچی شهوت پرست همواره در تعقیب آنها بود، تا اینکه زئوس خدای خدایان همه آنها را به آسمان انتقال داد. جایی که جبار هنوز هم ظاهراً در تعقیب آنهاست. همانطور که در نقشه آسمان میتوان دید، هفت خواهران به راستی در غرب صورت فلکی جبار واقعند. بنابراین در چرخش روزانه آسمان چنین به نظر می‌آید که جبار در پی آنان روان است.

مجسمه اطلس در یک ساختمان در کالینز خیابان، ملبورن، استرالیا.

مجسمه اطلس در یک ساختمان در خیابان کالینز، ملبورن، استرالیا.

نقاشی نمادین هفت خواهر (خوشه پروین) (۱۸۸۵) توسط الیهو ودر Elihu Vedder

نقاشی نمادین هفت خواهر (خوشه پروین) (۱۸۸۵) توسط الیهو ودر Elihu Vedder


ستاره‌های اصلی در صورت فلکی ثور

الدبران – آلفا ثور

الدبران یک ستاره غول سرخ با قدر ظاهری (مرئی) بین ۰.۷۵ و ۰.۹۵ روشن‌ترین ستاره این صورت فلکی و ۱۳مین ستاره درخشان آسمان شب است. قطر الدبران ۴۴.۲ برابر خورشید و روشنایی آن در حدود ۴۲۵ برابر خورشید است. این ستاره در فاصله ۶۵.۱ سال نوری از زمین قرار دارد و به عنوان یک ستاره متغیرِ نامنظم با تغییرات آهسته و تغییر قدر در حدود ۰.۲ رده‌بندی می‌شود.

الدبران را به راحتی میتوان در آسمان پیدا کرد. این ستاره در کنار صورت فلکی شکارچی و در امتداد کمر بند آن قرار دارد. الدبران در محلی قرار دارد که می‌توانیم اختفای آن را با ماه رصد کنیم.

الدبران را می توان با امتداد دادن مسیر سه ستاره کمربند جبار پیدا کرد.

الدبران را می توان با امتداد دادن مسیر سه ستاره کمربند جبار پیدا کرد.

همچنین الدبران خود نشانه‌ایست برای یافتن خوشه ستاره‌ای “هیادس” (Hyades). هیادس، یک خوشه ستاره‌ای باز می‌باشد و با فاصله ۱۵۰ سال نوری، نزدیک‌ترین خوشه ستاره‌ای به منظومه شمسی است.

نَطح – بتا ثور

نَطح دومین ستاره پرنور صورت فلکی ثور است. قدر مرئی آن ۱.۶۸ می‌باشد و تقریبا ۱۳۱ سال نوری از ما فاصله دارد. نَطح یک ستاره غول پیکر است که در رده ستاره‌ای B7III دسته‌بندی می‌شود. این ستاره ۷۰۰ برار بیشتر از خورشید درخشش دارد و همچون الدبران در نزدیکی منطقه‌البروج قرار دارد و میتوان انتظار اختفای آن با ماه را داشت. نام ستاره (Elnath, Alnath) ریشه عربی دارد و به معنای «سر حد» است و احتمالا کنایه از شاخ گاو باشد.

این ستاره، یک ستاره مشترک بین صورت فلکی ثور و ارابه‌ران است و بر اساس نام‌گذاری بایر در صورت فلکی ارابه‌ران به اسم گاما-ارابه‌ران نام‌گذاری شده است. که اغلب این اسم استفاده نمی‌شود.

نطح یک ستاره مشترک بین صورت فلکی ثور و ارابه‌ران است

نطح یک ستاره مشترک بین صورت فلکی ثور و ارابه‌ران است

زتای-ثور (ζ Tauri, Zeta Tauri)

ستاره زتای صورت فلکی گاو نر، یک ستاره دو تایی طیفی است و در رده B2IIIpe طبقه‌بندی می‌شود. قدر ظاهری آن ۳.۰۱۰ و در حدود ۴۴۰ سال نوری دور تر از زمین است. دو مولفه این سیستم دو تایی یک دوره مداری ۱۳۳ روزه (تقریبا) دارند.

جزء اصلی سیستم، یک چرخنده سریع با سرعتی در حدود ۱۲۵ کیلومتر بر ثانیه است (سرعت چرخش زمین به دور خودش در حدود ۳۰۰-۴۰۰ متر بر ثانیه است). در واقع این جزء یک دیسک پیرا-ستاره ای است که ۱۱ برابر خورشید جرم و شعاعی در حدود ۵-۶ برابر خورشید دارد. ستاره همدم (جزء دوم) نیز جرمی کمی کمتر از خورشید دارد.

تتا- ثور (θ Tauri, Theta Tauri)

ستاره تتای ثور، یک ستاره دوتایی دیگر در این صورت فلکی ست و یکی از ستارگان خوشه “هیادس” (Hyades) است. دو مولفه این سیستم دوتایی دارای جدایی ۵.۶۲ دقیقه قوسی هستند. ستاره اصلی ۱۵۴.۴ سال نوری و ستاره دوم ۱۵۰.۴ سال نوری از منظومه شمسی فاصله دارند.

CG-5  Orion 8" f/4 -  Baader MPCC - 1000D  -  20" x 30 @ ISO 800   -  3-15-12 @ 00:21 - Sylvania, Ohio

CG-5 Orion 8″ f/4 – Baader MPCC – 1000D – 20″ x 30 @ ISO 800 – 3-15-12 @ 00:21 – Sylvania, Ohio

تتا-۱ ثور، یک ستاره نارنجیِ غول است (از رده طیفی K0 IIIb Fe-0.5). قدر ظاهری آن ۳.۸۴ است. تتا-۲ ثور، یک غول سفید رنگی با رده طیفی A7 III با میانگین قدر ظاهری ۳.۴۰ است. این ستاره یک متغیر از نوع دلتا-اسکوتی با تغییرات قدری بین ۳.۳۵ تا ۳.۴۲ با دوره ۱.۸۲ ساعت است.

لاندا-ثور (λ Tauri ,Lambda Tauri)

ستاره لاندا گاو، یک ستاره سه‌تایی است. نام لاتین آن Pectus Tauri، به معنی «قفسه سینه گاو نر» است. قدر قابل مشاهده از این سیستم ۳.۴۷ می‌باشد و تقریبا در فاصله ۴۸۰ سال نوری قرار دارد.

جزء اصلی این سیستم سه تایی جفت درونی آن است. که با لاندا-ثور AB مشخص می‌شود. دوره مداری این جزء دو تایی ۳.۹۵ روز است و از نوع گرفتی الغول می‌باشد. تغییرات قدری آن بین ۳.۳۷ و ۳.۹۱ است.

سیستم ستاره ای لاندا ثور

سیستم ستاره ای لاندا ثور

جزء اصلی سیستم متعلق به رده طیفی B3 V است. که بیش از ۷ برابر خورشید جرم و ۶.۴ برابر خورشید شعاع دارد و حدود ۵۸۰۱ بار درخشان‌تر از خورشید است. این جزء یک چرخنده سریع است که با سرعت ۸۵ کیلومتر بر ثانیه دوران می‌کند (این سرعت چرخش به دور محور چرخش ستاره نیست و درواقع مؤلفه افقی بردار سرعت است. برای کسب اطلاعات بیشتر عبارت Projected Rotational Velocity را جستجو کنید).

جزء دوم این سیستم، یک SUBGIANT است (ترجمه دقیقی برای این واژه وجود ندارد. اما معنای لغوی آن زیر-غول می‌باشد. این دسته از ستاره‌ها کمی از ستاره‌های رشته اصلی روشن‌تر هستند. اما از غول‌ها کم‌نورتر هستند) که از رده طیفی A4 IV می‌باشد. حدود ۱.۹ بار سنگین‌تر و ۱۲۸ بار درخشان‌تر از خورشید است و یک چرخنده سریع دیگر با سرعت ۷۶ کیلومتر بر ثانیه است (Projected Rotational Velocity).

جزء سوم جرمی حدوداً برابر با نصف جرم خورشید دارد و با دوره ۳۳.۰۲۵ روز به دور جفت درونی می‌چرخد.

اپسیلون-ثور (Ain, Oculus Borealis, ε Tauri)

ستاره اپسیلونِ گاو، یک غول نارنجی رنگ با رده طیفی K0 III است. قدر قابل مشاهده آن ۳.۵۳ است و در حدود ۱۴۷ سال نوری دورتر از ما قرار دارد. این ستاره نیز با ماه اختفا انجام می‌دهد. همچنین به ندرت پیش می‌آید که با سیارات هم اختفا داشته باشد (برای اطلاع از پیش‌بینی‌های انجام شده برای سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۵۰ از اختفای ستاره‌ای با سیاره مشتری می‌توانید از این لینک استفاده کنید).

اپسیلونِ گاو، یک همدم از قدر ۱۱ دارد که در فاصله ۱۸۲ ثانیه قوسی از ستاره اصلی قرار دارد. نامهای خاص ستاره عَین (Ain) و Oculus Borealis هر دو به معنای چشم هستند (علت این نامگذاری، قرار گرفتن این ستاره در محل چشم گاو است). اپسیلونِ گاو، یک عضو از خوشه ستاره‌ای هیادس است و سن آن حدود ۶۲۵ ملیون سال تخمین زده می‌شود.

یک سیاره بزرگ فراخورشیدی، سال ۲۰۰۷ در مدار این ستاره کشف شد. این سیاره هر ۱.۶ سال یک دور کامل به دور ستاره مادر می‌گردد. این اولین سیاره کشف شده در یک خوشه باز ستاره‌ای است و تنها سیاره کشف شده در خوشه هیادس.

گاما-ثور (Hyadum I, γ Tauri, Gamma Tauri)

ستاره گاماِ ثور یک عضو دیگر خوشه هیادس می‌باشد و یک ستاره غول متعلق به رده طیفی G8III است که تقریبا ۱۵۴ سال نوری از خورشید فاصله دارد. قدر ظاهری آن ۳.۶۵۴ است و سن این ستاره بین ۴۳۰ و ۵۳۰ میلیون سال برآورد می‌شود.

شعاع گاما-ثور، ۱۳.۴ بار بزرگتر از شعاع خورشید و درخشش آن ۸۵ برابر بیشتر از خورشید است.

کِسی-ثور (Ushakaron, ξ Tauri, Xi Tauri)

کِسی ثور، یک سیستم سه‌تایی متشکل از سه ستاره آبی-سفید رشته اصلی با رده طیفی B است که از نوع دوتایی‌های گرفتی و طیفی هستند. دو تا از ستاره‌ها در یک مدار نزدیک به دور یکدیگر هر ۷.۱۵ روز می‌چرخند. این جفت هر ۱۴۵ روز به دور جزء سوم می‌گردند.

متوسط قدر ظاهری این سیستم ۳.۷۳ با تغییرات قدری در بازه ۳.۷۰ و ۳.۷۹ است. این سیستم در فاصله ۲۲۲ سال نوری از خورشید واقع شده است.

دلتا-ثور (δ Tauri, Delta Tauri)

دلتا – ثور، متشکل از سه سیستم ستاره است که همگی در خوشه هیادس قرار دارند. همه ستارگان دلتا-ثور در نزدیکی منطقه‌البروج قرار دارند و احتمال اختفای آنها با ماه وجود دارد.

دلتا ۱- ثور، یک ستاره سه‌گانه است. قدر ظاهری این سیستم ۳.۷۷ است و تخمین زده می‌شود در فاصله ۱۵۳ سال نوری، قرار داشته باشد. جزء اصلی سیستم یک غول نارنجی از رده طیفی K0 III است. که ۷۴ بار درخشان‌تر از خورشید است. شعاع آن نیز ۱۱.۶ برابر خورشید تخمین زده می‌شود. همدم آن یک ستاره از قدر ۱۲ است که در فاصله ۱۰۷ ثانیه قوسی از جزء اصلی قرار دارد و دوره مداری آن ۵۳۰ روز است.

دلتا ۲- ثور، یک کوتوله از رشته اصلی، با رده طیفی A7 V است. قدر ظاهری آن ۴.۸۰ و تقریبا ۱۴۶ سال نوری دور تر از ما فاصله دارد. همچنین ۰.۲۳ درجه دور تر از دلتا ۱- ثور قرار گرفته است.

دلتا ۳- ثور، نیز یک سیستم سه‌گانه دیگر است که با فاصله ۰.۷۲ درجه‌ای از دلتا ۱ قرار گرفته است. قدر ظاهری آن ۴.۳۰ و در فاصله ۱۴۸ سال نوری قرار گرفته است. جزء اصلی این سیستم یک ستاره سفید رنگ با رده طیفی A2 IV است که یک نوع متغیر با تغییرات قدری بین ۴.۲۹ و ۴.۳۲ و دوره تناوب ۵۷.۲۵ روزه است که دو همدم با قدرهای ۸ و ۱۱ دارد.

کاپا-ثور (Kappa Tauri)

کاپا ثور، یک سیستم ستاره دیگر از خوشه هیادس است که در حدود ۱۴۸ سال نوری از ما فاصله دارد. جزء پرنورتر؛ یک دوتایی بصری ست که ۵.۸ دقیقه قوسی از هم فاصله دارند و از یک Sungiant با قدر ۴.۲۱ و یک کوتوله با قدر ۵.۲۷ تشکیل شده است.

یک دوتایی دیگر متشکل از دو ستاره قدر ۹ در بین دو ستاره پرنورتر (دو ستاره‌ای که در پاراگراف قبل به آنها اشاره شد) قرار دارند. که از همدیگر به اندازه ۵.۳ ثانیه قوسی و ۱۸۳ ثانیه قوسی از جزء پرنور فاصله دارند.

سیستم ستاره‌ای کاپای ثور، دو همدم دیگر نیز از قدر ۱۲ دارد.

پسی-ثور (υ Tauri, Upsilon Tauri)

یک ستاره سه‌گانه دیگر در صورت فلکی ثور است. متعلق به خوشه ستاره هیادس و دارای قدر ظاهری ۴.۲۸ و فاصله ۱۵۵ سال نوری از زمین است.

جزء اصلی این سیستم یک ستاره کوتوله از رشته اصلی با رده طیفی از نوع A است. این جزء یک متغیر از نوع دلتا–اسکوتی با تغییرات قدر ۴.۲۸ – ۴.۳۱ و دوره تناوب ۳.۵۶ ساعت است که یک دو تایی طیفی با جزء دوم سیستم می‌سازد. جدایی این دو جزء ۰.۰۲ ثانیه قوسی برآورد می‌شود. جزء سوم سیستم نیز با قدر ۱۲ و فاصله ۱۱۰ ثانیه قوسی به دور جفت اصلی می‌گردد.

۱۱۹ Tauri

این ستاره یکی از بزرگترین ستاره‌های شناخته شده است. قطر آن در حدود ۶۰۰ برابر خورشید است. همچنین یک ستاره قرمز با شاخص رنگ ۲.۰۷ است. این ستاره یک ابر غول قرمز از رده طیفی M2Iab-Ib است. قدر ظاهری آن ۴.۳۲ و فاصله‌اش از منظومه شمسی در حدود ۱۸۰۲ سال نوری است.

محل قرار گیری ستاره در صورت فلکی ثور

محل قرار گیری ستاره در صورت فلکی ثور

۱۱۹-ثور، یک متغیر نیمه منظم با تغییرات قدری بین ۴.۲۳ تا ۴.۵۴ در یک دوره ۱۶۵ روزه است. این ستاره نیز به دلیل نزدیکی به دایرة‌البروج احتمال اختفا با ماه را دارد.

در این ویدیو می‌توانید اختفای این ستاره با ماه را که در تاریخ ۸ مارس ۲۰۱۴ روی داده را مشاهد کنید.

 

یک عکس واقعی از ستاره ۱۱۹-ثور   Photo: Sloan Digital Sky Survey

یک عکس واقعی از ستاره ۱۱۹-ثور Photo: Sloan Digital Sky Survey

رو-ثور (ρ Tauri, Rho Tauri)

این ستاره یک ستاره سفید از رشته اصلی و متعلق به رده طیفی A8V است. ۱.۸۸ برابر خورشید جرم دارد و یکی از ستارگان خوشه هیادس است. قدر بصری آن ۴.۶۵ و در حدود ۱۵۲ سال نوری از ما دور است. این ستاره یک چرخنده سریع است که سرعت آن ۱۱۷ کیلومتر بر ثانیه است.

رو-ثور، یک متغیر از نوع دلتا- اسکوتی است که تغییرات قدر آن در حد ۰.۰۱ قدر و دوره آن ۱.۶۱ساعت است.

۱۱۱ Tauri

۱۱۱-ثور، یک ستاره دوتایی ست. جزء اصلی سیستم یک ستاره رشته اصلی از نوع F8 V و جزء دوم یک ستاره رشته اصلی از رده طیفی K5 V است. قدر ظاهری این سیستم ۵.۱۱۴۹ و فاصله‌اش ۴۶.۹ سال نوری ست. این ستاره یک منبع شناخته شده اشعه ایکس می‌باشد.

ο Tauri (Omicron Tauri)

یک ستاره غول پیکر از رده طیفی G6 III Fe-1 می‌باشد. قدر بصری آن ۳.۶۱ و فاصله آن ۲۱۲ سال نوری است. این ستاره ۱۸ برابر خورشید شعاع و سه برابر آن جرم دارد و در حدود ۱۵۵ برابر درخشنده‌تر از خورشید است.

تی-ثور (T Tauri)

تی ثور، یک ستاره متغیر از نوعی خاص است که به همین نام، یعنی متغیرهای تی ثوری شناخته می‌شوند. این ستاره در سال ۱۸۵۲ توسط ستاره‌شناس انگلیسی «جان راسل هیند» کشف شد. این ستاره را در نزدیکی اپسیلون-ثور میتوان یافت؛ اما (اپسیلون-ثور) در حقیقت در حدود ۴۲۰ سال نوری پشت آن قرار گرفته است.

متغیرهای تی-ثور، قبل از رشته اصلی قرار دارند و با جرم کمی کمتر از دو برابر خورشید و رده‌های طیفی K, G, F, و M می‌باشند. اما بسیار درخشان‌تر از ستاره‌های رشته اصلی با همان جرم هستند (برای اطلاع بیشتر از متغیرهای نوع تی-ثور می‌توانید این صفحه را مطالعه کنید).

تی-ثور، خود یک سیستم ستاره‌ای متشکل از حداقل ۳ ستاره است. که فقط یکی از آنها را می‌توان در طول موج مرئی دید. در حالی که دو جزء دیگر در طول موج فروسرخ قابل مشاهده است. یکی از این ستارگان نیز منبع امواج رادیویی است.

ستاره تی-ثور با  NGC 1555 در کنارش

ستاره تی-ثور با NGC 1555 در کنارش

سیستم تی-ثور در نزدیکی سحابی بازتابی NGC 1555 قرار گرفته و آن را روشن می‌کند. قدر ظاهری این سیستم ستاره‌ای ۱۰.۲۷ و فاصله‌اش از زمین در حدود ۶۰۰ سال نوری است.

RV Tauri

این ستاره یک ابرغول زرد با رده طیفی G2eIA-M2Ia است و مانند تی-ثور اولین نمونه از دسته متغیرهایی به همین نام است. قدر آن از ۹.۵ تا ۱۳.۵ در طی یک دوره ۷۸.۵ ساعته تغییر می‌کند. با این تغییر قدر نوع رده طیفی ستاره نیز تغییر می‌کند. در پرنورترین حالت رده طیفی آن G2 و در کم‌نورترین حالت رده طیفی آن M2 است. این ستاره یک قرص گازی چرخان به دور خود دارد.

آر وی-ثور، یک متغیر ضربه‌ایست که در مرحله پایانی عمر خود قرار دارد. به زودی لایه بیرونی خود را پراکنده می‌کند و یک سحابی سیاره‌نما تشکیل می‌دهد و خود تبدیل به یک کوتوله سفید می‌شود.

فاصله این ستاره از منظومه شمسی در حدود ۷۱۰۰ سال نوری برآورد می‌شود. این نوع متغیر توسط ستاره‌شناس روس Lydia Ceraski در ۱۹۰۵ کشف شد.

HD 37124

این ستاره یک کوتوله زرد با رده طیفی G4V است. قدر ظاهری آن ۷.۶۸ است و در حدود ۱۱۰ سال نوری از ما فاصله دارد. در سال ۲۰۰۵ وجود سه سیاره فرا خورشیدی در مدار این ستاره تایید شد که همگی در نزدیکی یا داخل کمربند حیات ستاره قرار دارند.

ستاره‌های خوشه پروین

درباره خوشه پروین در قسمت معرفی اجرام مسیه، صحبت خواهد شد و در اینجا مهمترین ستاره‌های این خوشه ستاره‌ای معروف را فقط نام می‌بریم.

Alcyone – η Tauri (Eta Tauri)

Atlas – ۲۷ Tauri

Electra – ۱۷ Tauri

Maia – ۲۰ Tauri

Merope – ۲۳ Tauri

Taygeta – ۱۹ Tauri

Pleione – ۲۸ Tauri (BU Tauri)

Celaeno – ۱۶ Tauri

Asterope – ۲۱ and 22 Tauri

 

اجرام اعماق آسمان در صورت فلکی ثور

سحابی خرچنگ (M1, NGC 1952, Crab Nebula)

سحابی خرچگ یک باقیمانده انفجار ابرنواختری است. قدر ظاهری آن ۸.۴ است و در حدود ۶۵۰۰ سال نوری از خورشید فاصله دارد.

سحابی خرچنگ ۱۱ سال نوری قطر دارد و این قطر با آهنگ ۱۵۰۰ کیلومتر در هر ثانیه افزایش پیدا می‌کند (این گسترش بر اثر موج انفجار ابرنواختریست که در سال ۱۰۵۴ میلادی منجر شده).

اطلاعات بیشتر در مورد این سحابی را می‌توانید در راهنمایی برای مسیه | M1 سحابی خرچنگ مطالعه کنید.

M1 سحابی خرچنگ Crab Nebula

سحابی خرچنگ باقیمانده یک واقعه ی ابر نو اختری است. برای مشاهده تصویر در ابعاد بزرگتر، بر روی آن کلیک کنید.

خوشه پروین

خوشه پروین، دارای قدر ۱.۶ است. ابعاد آن در آسمان در حدود ۱۱۰ دقیقه قوسی است و ستاره‌های عضو آن در حدود ۳۹۰ تا ۴۶۰ سال نوری از زمین فاصله دارند. درباره خوشه پروین در مطالب آینده علم بازار بیشتر صحبت خواهیم کرد.

خوشه پروین و الدبران را به وضخ در تصویر می توانید ببینید.

خوشه پروین و الدبران را به وضخ در تصویر می توانید ببینید.

خوشه هیادس (Hyades Cluster)

نامهای دیگر این خوشه عبارت است از Caldwell 41, Melotte 25, Collinder 50.

هیادس یک خوشه باز ستاره‌ایست که شامل صدها ستاره می‌شود که دارای حرکت در سمت خاصی از فضا، منشأُ سن و محتوای شیمیایی مشابهی هستند. این خوشه ستاره‌ای نزدیک‌ترین خوشه به خورشید است. از این رو مطالعات بسیاری روی آن انجام شده. سن این خوشه در حدود ۶۲۵ میلیون سال برآورد می‌شود.

چهار ستاره درخشنده خوشه (گاما، دلتا، تتا و اپسیلون –ثور) غول سرخ هستند و همه آنها در فاصله چند سال نوری از هم قرار دارند و سر گاو را تشکیل می‌دهند.

خوشه هیادس، قدر ظاهری ۰.۵ دارد و در حدود ۱۵۳ سال نوری با ما فاصله دارد. قطر هسته این خوشه ۱۷.۶ سال نوری برآورد می‌شود.

خوشه هیادس

خوشه هیادس

NGC 1555

یک سحابی متغیر در صورت فلکی ثور؛ تغییرات نور این سحابی بازتابی بر اثر تغییرات نور در ستاره متغیر است. این سحابی در نزدیکی ستاره تی-ثور قرار دارد و از نور این ستاره روشن می‌شود.

این سحابی توسط ستاره‌شناس انگلیسی جان راسل هیند در ۱۸۵۲ کشف شد.

سحابی NGC1555

سحابی NGC1555

NGC 1410 و NGC 1409

این دو جرم، دو کهکشان هستند که نمونه‌ای از کهکشان‌های در حال برخورد می‌باشند. قدر ظاهری معادل این سیستم ۱۵.۴ است و ۳۰۰ میلیون سال نوری از ما فاصله دارند.

NGC-1409 ,  NGC-1410

NGC-1409 , NGC-1410

NGC 1514

NGC 1514 یا سحابی توپ کریستالی، یک سحابی سیاره نما بزرگ در صورت فلکی ثور است. اولین بار ویلیام هرشل در ۱۷۹۰ این سحابی را رصد کرد. ستاره‌شناسان بر این باور هستند که این سحابی در اطراف یک ستاره دوتایی با دوره تناوب ۱۰ روزه قرار دارد.

NGC 1514 دارای قدر ظاهری ۹.۴۳ است.

NGC 1746

NGC 1746 یک خوشه ستاره‌ای باز است که در ۱۸۶۳ توسط Heinrich Louis d’Arrest کشف شد. قدر ظاهری آن ۶.۱ و قطرش ۴۲ دقیقه قوسی است.

سحابی تمپل- (Tempel’s Nebula) – NGC 1435

این سحابی توسط ستاره‌شناس آلمانی ویلهلم تمپل کشف شده است. قدر ظاهری آن ۱۳.۰ و در حدود ۴۴۰ سال نوری دورتر از منظومه شمسی قرار گرفته است.

NGC 1647

یک خوشه ستاره‌ای باز واقع در شاخ گاو است. قدر بصری آن ۶.۴ می‌باشد.

NGC 1817

یک خوشه ستاره‌ای باز با قدر ظاهری ۷.۷ است که توسط ویلیام هرشل در ۱۷۸۴ کشف شده است.

NGC 1807

این یکی هم یک خوشه باز دیگر در ثور است. این خوشه را جان هرشل در ۱۸۳۲ کشف کرد و قدر ظاهری آن ۷.۰ است.

 

بارش شهابی

دو بارش شهابی متعلق به این صورت فلکی است. بارش شهابی ثوری و بارش شهابی بتا-ثوری؛ اوج بارش شهابی ثوری در ماه نوامبر و اوج بارش شهابی بتا-ثوری در جولای و ژوئن است.

بارش شهابی ثوری

بارش شهابی ثوری

 

منابع

منبع،  منبع ویدئو، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس, منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس

سید محمد حسین خلیلی

سید محمد حسین خلیلی، دانش‌آموخته کارشناسی رشته فیزیک و دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد مهندسی هسته‌ای است. او از حدود 15 سالگی در گروههای نجومی خرمشهر٬ آبادان٬ اهواز فعالیت داشته است. به فعالیت های آموزشی و ترویجی علاقه مند است و دستی نیز بر آتش طراحی گرافیک دارد.

مطالب مرتبط

۷ دیدگاه‌

  1. محمدحسین عزیز
    بعد از حدود ۴ ساعت وقتی که فقط برای ویرایش این مطلب صرف کردم، به خوبی می دونم که چه زحمت زیادی برای آماده کردنش کشیدی!
    این طولانی ترین و سنگین ترین مطلب بلاگ علم بازار هست و تمام رکوردهای بلاگ علم بازار تا به این لحظه رو جابجا کرد! بعید می دونم در آینده مطلبی بهتر و مفصل تر از این در وب فارسی در مورد صورت فلکی ثور بوجود بیاد.
    شخصا از دیدن این مطلب به شدت غافلگیر شدم و صمیمانه بابت تمام زحمت زیادی که برای آماده کردن این مطلب ۴۲۱۶ کلمه ای کشیدی، ممنونم.

  2. سید محمد حسین خلیلی گفت:

    سلام محسن جان
    شما لطف داری، البته مجبور شدم یه مقداری از قستم ها رو حذف کنم. انشاالله در آینده توی پست های تخصصی تر توضیحشون میدم.

  3. رحیم مطلبی گفت:

    با سلام و خسته نباشید

    لذت بردم از مقاله کاملتان، جدا باید گفت احسنت و دست مریزاد !

    و اما طبق معمول یک خرده گیری کوچک:

    در بخش NGC 1410 و NGC 1409 گفته اید:

    این دو جرم، دو کهکشان هستند که نمونه‌ای از کهکشان‌های در حال برخورد می‌باشند.
    قدر ظاهری معادل این سیستم ۱۵.۴ است و ۳۰۰ سال نوری از ما فاصله دارند.

    فکر نکنم هیچ کهکشانی از ما ۳۰۰ سال نوری فاصله داشته باشه !
    خود کهکشان راه شیری ۱۰۰ هزار سال اندازه داره ، شاید منظور ۳۰۰ میلیون سال نوری بوده احتمالا

    به هر صورت دست شما درد نکند و پایدار باشید
    سال نو بر شما و همه همکاران ارجمند تان مبارک باد

    • سید محمد حسین خلیلی گفت:

      سلام ، ممنون
      بله اشتباه از ما بوده ۳۰۰ ملیون سال نوری درسته
      تصحیح شد.
      متشکر

  4. سید محمد حسین عزیر خسته نباشی.
    مطلب بسیار خوب و روانی بود.
    خدا قوت.
    فقط بی زحمت همون نکته که گفتم رو سریع تر لحاظ کنید ؛)

  1. جولای 1, 2015

    […] ارابه‌ران عبارتند از دوپیکر، سیاه‌گوش، برساوش، ثور و […]

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!

فارسی سازی پوسته توسط: همیار وردپرس