آشنایی با صورت های فلکی ۵ | قیفاووس (Cepheus)

صورت فلکی قیفاووس یکی از صورفلکی نیم‌کره شمالی است. نام آن از افسانه پادشاه اتیوپی قیفاووس گرفته شده است. او همسر ذات الکرسی و پدر اندرومدا است.

این صورت فلکی توسط بطلمیوس در قرن دوم فهرست شده است. این صورت فلکی خانه چند ستاره معروف و چند جرم شناخته شده مثل، سحابی جادوگر، سحابی زنبق و کهکشهان آتش بازی

با ما در علم بازار همراه باشید تا بیشتر با این صورت فلکی آشنا شویم.

قیفاووس

قیفاووس ۲۷ امین صورت فلکی بزرگ آسمان شب است، که مساحت بالغ بر ۵۸۸ درجه مربع از آسمان را شامل می‌شود.

این صورت‌فلکی در ربع چهارم نیم‌کره شمالی (NQ4) واقع شده است و می توان آن را بین عرض های جغرافیایی ۹۰ درجه تا ۱۰- درجه رصد کرد.

صورت های فلکی همسایه آن عبارت هستند از : ذات الکرسی، ماکبان، اژدها، زرافه، سوسمار و خرس کوچک

قیفاووس شامل یک ستاره دارای سیاره است و هیچ جرمی از فهرست مسیه در آن واقع نشده است.

درخشان ترین ستاره در این صورت فلکی Alderamin یا آلفا-قیفاووس است.   (نام ذراع‌الایمن به معنی بازوی راست در لاتین به شکل Alderamin درآمده‌است.)

تا کنون هیچ بارش شهابی در محدوده این صورت فلکی مشخص نشده

قیفاووس از خانواده صورت های فلکی برساووشی است.

 

نقشه صورت فلکی قیفاووس

نقشه صورت فلکی قیفاووس

افسانه

صورت فلکی قیفاووس یا در عربی سلطان نشان دهنده پادشاه اتیوپی سفئوس و همسرش کاسیوپیا (ذات‌الکرسی) در اساطیر یونانی است. زئوس بعد از مرگ غم انگیزش در آسمان قرار داد. زیرا از فزندان نیمف (nymph) یکی از معشوقه های زئوس بوده است.

Cepheus_Elmbazar_قیفاووس ۵

قیفاووس پادشاه اتیوپی امروزی نبوده، در واقع سرزمینی که در اساطیر یونانی به آن اتیوپی اطلاق می‌شود؛ منطقه جنوب شرق مدیترانه و دریا سرخ است که شامل بخش هایی از مصر، اردن و فلسطین امروزی است.
کاسیوپیا (Cassiopeia) همسر قیفاووس، زنی بسیار زیبا و مغرور بود و از زیبایی به خود می بالید. غرور او پریان دریایی را رنجاند.(در برخی منابع آمده کاسیوپیا خواهر پریان دریایی بوده است. و یکی پری ها همسر پوسایدون ایزد دریا ها بوده.)

پوسایدون ایزد آب ها

پوسایدون ایزد آب ها

پری های دریایی به خدای آبها شکایت بردند و از او خواستند تا ذات الکرسی را مجازات کند. پوسایدون (نپتون در اساطیر رومی) نیز به قیطس (هیولایی که صورت فلکی نیز به این نام وجود دارد) دستور داد تا به اتیوپی حمله کند و انتقامی از قیفاووس و همسرش کاسوپیا بگیرد.

قیفاووس برای جلوگیری از این اتفاق با به پیشنهاد یکی از پیشگوهای معبد عمل می‌کند و دخترش آندرومدا برای قربانی کردن در ساحل به زنجیر می‌کشد تا طعمه‌ی قیطس بشود.

به زنجیر کشیدن اندرومدا در ساحل

به زنجیر کشیدن اندرومدا در ساحل

اما پس از آن که آندرومدا را بر صخره‌ای به رنجیر کشیده رها کردند تا قیطس آن را پیدا کند، برساووش قهرمان افسانه‌ای که از پس کشتن مدوسا به سرزمین خود باز‌می‌گشت؛ شاهزاده جوان را پیدا‌ می‌کند و او را نجات می‌دهد.

ستاره های اصلی در صورت فلکی قیفاووس

Leyenda-final-Suma-Mosaico-

 

آلفا-قیفاووس (Alderaminα Cephei)

آلفا-قیفاووس درخشان ترین ستاره این صورت‌فلکی است. یک ستاره سفید با رده طیفی A که در حال تحول از یک ستاره رشته اصلی به یک زیر‌غول (subgiant) است و در حدود ۴۹ سال نوری از ما فاصله دارد.

نام سنتی آن Alderamin است که ریشه عربی دارد؛ نام ذراع‌الایمن به معنی بازوی راست در لاتین به شکل Alderamin درآمده‌است.

این ستاره دارای قدر ظاهری ۲.۵۱۴۱ است و با سرعت زیادی می‌چرخد، حداقل سرعت آن ۲۴۶ کیلومتر بر ثانیه است؛ که یک دور کامل را در ۱۲ ساعت یا کمتر می‌زند.

بتاـقیفاووس (Alfirk – β Cephei)

ستاره بتا – قیفاووس یک سیستم سه تایی است. (یک سیستم ستاره ای سه گانه) که قدر ظاهری آن از ۳.۱۵ تا ۳.۲۱ با دوره ای معادل ۰٫۱۹۰۴۸۴۴ روز، تغییر می‌کند. این ستاره در فاصله ۶۹۰ سال نوری از ما قرار دارد.

نام سنتی این ستاره Alfirk است که برگرفته از ریشه عربی آن «الفرق» به معنی گله است. این نام را اُلُغ‌بیگ (نوه تیمور و از پادشهان تیموری) به این ستاره داده است.

در باره‌ی اُلُغ‌بیگ می‌توانید در اینجا اطلاعات بیشتری را مطالعه کنید.

نام بتا – قیفاووس روی یک دسته از ستارگان متغییر گذاشته شده است که شبیه آن عمل می‌کنند. ستاره‌های این دسته؛ ستاره‌های رشته اصلی با جرمی بین ۷ تا ۲۰ برابر خورشید هستند. تغییرات نوری که این دسته از ستارگان نشان می‌دهند ناشی از ارتعاشات سطحی آنها است.

این نوع ستاره‌ها تغیرات قدر بین ۰.۰۱ تا ۰.۳ دارند و دوره تغییرات آن ها ۰.۱ تا ۰.۶ روز است.

درخشان ترین جزء این سیستم یک غول آبی با رده طیفی B2IIIev است. پسوند Ev مخفف عبارت “spectral emission that exhibits variability.” است.

این ستاره یک چرخنده آرام است. حدود ۵۱ روز زمان می‌برد تا یک دور کامل بچرخد، سرعت چرخش آن ۲۸ کیلومتر بر ثانیه است.

دلتاـقیفاووس (Delta Cephei)

دلتا قیفاووس یک ستاره دوتایی با قدر ظاهری متغییر بین ۳.۴۸ تا ۴.۳۷ است. این ستاره در فاصله‌ای حدود ۸۹۱ سال نوری دور‌تر از منظومه شمسی قرار دارد.

دلتا – قیفاووس به عنوان اولین نمونه از یک دسته از ستاره‌ها که به نام ستارگان قیفاووسی می‌شناسیم است. نزدیک ترین ستاره از این دسته (قیفاووسی ها) به منظومه شمسی، ستاره قطبی است که در صورا فلکی خرس کوچک قرار دارد.

تغییرات درخشندگی و طیفی در دلتا – قیفاووس نتیجه تپش های ستاره است. رده طیفی ستاره از F5 به G3 در یک دوره ۵٫۳۶۶۳۴ روز (۵ روز و ۸ ساعت و ۴۷ دقیقه و ۳۲ ثانیه) تغییر می‌کند.

deltacephei

جزء درخشان تر این سیستم دوتایی یک ستاره زرد-سفید ابر غول از رده طیفی F است. اعتقاد بر این این است که همنشین آن یک ستاره از رده طیفی B است و در فاصه ۴۱ ثانیه قوسی از آن واقع شده و قدری به اندازه ۷.۵ دارد.

قیفاووسی ها معمولا جرمی بین ۳ تا ۳۰ برابر خورشید دارند.

قیفاووسی ها یکی از وصلیه های اندازه گیری فاصله هستند، به کمک آنها می توان فاصله خوشه یا کهکشانی که در آن قرار دارن را محاسبه کرد.

سیستم دوتایی دلتا-قیفاووس دارای متوسط قدر ۴.۰۷ است.

گاماـ قیفاووس (Alrai – Gamma Cephei)

گاما – قیفاووس یکی دیگر از ستاره‌های دو تایی در صورت فلکی قیفاووس است. قدر ظاهری آن ۳.۲۲ و در حدود ۴۵ سال نوری با ما فاصله دارد.

نام سنتی این ستاره Alrai گرفته شده از «الراعی» که در عربی به معنی چوپان است.

گاما – قیفاووس به عنوان یک زیرغول پرتغالی از رده طیفی K1III-IV طبقه بندی شده و تخمین زده می‌شود ۶.۶ میلیار سال قدمت داشته باشد. می‌توان آن را با چشم غیر مسلح دید. همدم آن جرمی در حدود ۰.۴۰۹ جرم خورشید دارد و تصور می‌شد یک کوتوله قرمز با رده طیفی M4 باشد.

اولین سیاره فراخورشیدی تایید شده در سال ۱۹۸۹ بر مدار جزء اصلی سیستم دو تایی گاما قیفاووس کشف شد. (بر اساس اطلاعاتی که از ۱۹۹۲ جمع آوری شده بود)

ستاره قطبی_حرکت تقدیمی

با توجه به حرکت تقدیمی زمین در حدود ۳۰۰۰ سال دیگر گاما – قیفاووس ستاره قطبی بعدی خواهد بود.

 

حدود ۳۰۰۰ سال دیگر گاما – قیفاووس ستاره قطبی

حدود ۳۰۰۰ سال دیگر گاما – قیفاووس ستاره قطبی

 

زتا – قیفاووس (Zeta Cephei)

این ستاره یک زیر غول نارنجی رنگ از رده طیفی K1 IV است. قدر ظاهری آن ۳.۳۹ و در حدود ۷۳۰ سال نوری از منظومه شمسی فاصله دارد. ستاره ای است که شانه چپ قیفاووس را نشان می‌دهد. این ستاره ۸ برابر سنگین‌تر و ۳۶۰۰ برابر درخشان تر از خورشید است. دمای سطحی آن ۴۳۱۰ کلیون برآورد می‌شد.

این ستاره مشکوک است به دو تایی بودن یا متغییر بودن است.

اتا ـ قیفاووس (Eta Cephei)

اتا قیفاوس یک ستاره غول نارنجی متعلق به رده طیفی K0 است. ۴۵ سال نوری از ما فاصله دارد. این ستاره بخاطر حرکت مخصوص سریع اش مورد توجه است.

مو ـ قیفاووس (Garnet Star)

مو قیفاووس یک ابرغول سرخ است که در فاصله ۲۴۰۰ سال نوری از ما قرار دارد. رده طیفی آن M2Ia است. مو قیفاووس دارای قدر ظاهری ۴.۰۸ است و یکی از درخشان ترین ستاره‌های شناخته شده است. گاهی آن را به نام Herschel’s Garnet Star معرفی می‌کنند.

مو قیفاووس یک ستاره کلاس M و یک ابرغول بسیار درخشنده است. این ستاره یکی از بزرگترین ستارهایی است که تا به خال در کل کهکشان مشاهده شده.

شعاع این ستاره ۱۶۵۰ برابر خورشید یا به عبارتی دیگر ۷.۷ واحد نجومی است. اگر گرد غبار میان ستاره‌ای نور این ستاره را جذب نمی‌کردند، آن را با قدری در حدود ۱.۹ مشاهده می‌کردیم.

مو قیفاووس نیز یک ستاره شاخص از دسته از ستارگان متغییر با همین نام است؛ که قدر ظاهری انها بین ۳.۶۲ تا ۵ در یک دوره ۲ تا ۲.۵ ساله بدون الگوی مشخصی تغییر می‌کند.

این ستاره شروع به تبدیل هلیوم به کربن کرده و در مراحل پایانی زندگی خود است. مو قیفاووس یک ستار ناپایدار است و انتظار می‌رود در آینده نزدیک به صورت یک ابرنواختر منفجر شود. البته این آینده نزدیک چند ملیون سالی طول می‌کشد.

(HD 208816) VV Cephei

Vv قفاووس یک ستاره دو تایی گرفتی است. شعاع آن بین ۸.۸ تا ۷.۵ واحد نجومی است و حدود ۲۴۰۰ سال نوری از ما فاصله دارد. قدر آن ۴.۹۱ است.

این سیستم دو تایی متشکل از یک ابرغول سرخ و یک ستاره آبی به عنوان همدم است. ابر غول وی وی قیفاووس سومین ستاره‌ی بزرگی است که تا کنون می‌شناسیم. شعاع آن ۱۶۰۰ تا ۱۹۰۰ برابر خروشید است.

V381 قیفاووس

این ستاره یک ابر غول سرخ با قدر ظاهری ۵.۶۶ است که در فاصله ۳۶۶۳ سال نوری قرار گرفته؛ این ستاره یک ستاره متغییر تپنده است. متعلق به رده طیفی M1lbpe+ و در حدد ۹ یا ۱۰ برابر جرم خورشید جرم دارد.

Kruger 60

این ستاره یک سیستم دوتایی، متشکل از دو کوتوله قرمز است که با دوره‌ی ۴۴.۶ سال دور هم می‌گردند. این سیستم ستاره‌ای تنها ۱۳.۱۵ سال نوری (۴.۰۳ پارسک) از ما دور است. دو جزء این سیستم دارای قدر های ۹.۵۹ و ۱۱.۴۰ هستند.

در حدود ۸۸۶۰۰ سال دیگر Kruger 60 به نزدیک ترین فاصله اش با منظومه شمسی می‌رسد؛ که در حدود ۱.۹۵ پارسک است.

 

اجرام اعماق آسمان در صورت فلکی قیفاووس

کهکشان آتش‌بازی (NGC 6946, Arp 29, Caldwell 12)

این کهکشان یک کهکشان مارپیچی متوسط است. قدر آن ۹.۶ است و در ۲۲ میلیون سال نوری، بین مرز صورت های فلکی قیفاووس و ماکیان قرار گرفته است. این کهکشان توسط ویلیام هرشل در سپتامبر ۱۷۹۸ کشف شد. طی قرن گذشته ۹ ابر نو‌اختر در آن کشف شده که عبارت هستند از :

SN 1917A, SN 1939C, SN 1948B, SN 1968D, SN 1969P, SN 1980K, SN 2002hh, SN 2004et, and SN 2008s.

The Fireworks Galaxy (NGC 6946), photo: Simon Driver (St. Andrews)

The Fireworks Galaxy (NGC 6946), photo: Simon Driver (St. Andrews)

سحابی جادوگر (NGC 7380)

NGC 7380 یک خوشه باز ستاره‌ای است که آن را با نام سحابی جادوگر می‌شناسیم. این جرم اولین بار توسط کارولین هرشل در ۱۷۸۷ کشف شد. این خوشه درون یک سحابی قرار گرفته است که ابعادی در حدود ۱۱۰ سال نوری دارد.

ستاره‌های این خوشه کمتر از پنج‌ میلیون سال قدمت دارند؛ این باعث می‌شد که NGC 7380 یک خوشه ستاره‌ای جوان خوانده شود.

The Wizard Nebula (NGC 738), photo: NASA, JPL-Caltech, WISE Team

The Wizard Nebula (NGC 738), photo: NASA, JPL-Caltech, WISE Team

Open star cluster NGC 7380 is still embedded in its natal cloud of interstellar gas and dust popularly known as the Wizard Nebula.

Open star cluster NGC 7380 is still embedded in its natal cloud of interstellar gas and dust popularly known as the Wizard Nebula.

NGC 7538

NGC 7538 یک سحابی نشری یا بازتابی است که در ۹۱۰۰ سال نوری قرار گررفته است. در این سحابی بزرگترین پیش‌ستاره‌ای که تا به حال کشف شده است قرار دارد.

NGC 188 (Caldwell 1)

NGC 188 یک خوشه ستاره‌ای باز است که در فاصه ۵۴۰۰ سال نوری از ما قرار دارد؛ که در سال ۱۸۲۵ توسط ولیام هرشل کشف شده است. این یکی از پیرترین خوشه‌های ستاره‌ای باز شناخته شده است. که در پنج درجه‌ای شمال سماوی قرار گرفته است.

 

سحابی زنبق (NGC 7023, Caldwell 4)

سحابی زنبق یک سحابی بازتابی با قدر ۶.۸ است. این سحابی نزدیک به ۱۳۰۰ سال نوری با ما فاصله دارد.

سحابی زنبق توسط ستاره SAO 19158 روشن می‌شود و در نزدیکی دو ستاره نسبتا روشن T-قیفاووس و بتا قیفاووس قرار گرفته است.

The Iris Nebula (NGC 7023), photo: Hewholooks

The Iris Nebula (NGC 7023), photo: Hewholooks

NGC 7129

NGC 7129 یک خوشه ستاره‌ای باز است. این خوشه شامل بیش از ۱۳۰ ستاره جوان است که تصور می‌شد کمتر از یک میلیون سال قدمت دارد. در فاصله ۳۳۰۰ سال نوری واقع است قدری برابر ۱۱.۵ دارد.

NGC 7129, photo: NASA

NGC 7129, photo: NASA

NGC 7142

NGC 7142 یک خوشه باز دیگر در قیفاووس است. قدر آن ۹.۳ و در فاصله ۶۲۰۰ سال نوری قرار دارد. تصور می‌شود که این خوشه یکی از قدیمی‌ ترین خوشه‌های باز سناخته شده باشد، هرچند تخمین عمر آن به علت مبهم بودن میزان قرمزی بین ستاره سخت است.

 

بارش شهابی

در این صورت فلکی بارشی شهابی ثبت شده ای وجد ندارد.

 

منبع متن, منبع تصویر شاخص، منبع عکس،  منبع عکس، منبع عکس،  منبع عکس،  منبع عکس،  منبع عکس،  منبع عکس،  منبع عکس،  منبع عکس، منبع عکس،  منبع عکس،  منبع عکس،  منبع عکس،  منبع عکس،  منبع عکس،

 

 

سید محمد حسین خلیلی

سید محمد حسین خلیلی، دانش‌آموخته کارشناسی رشته فیزیک و دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد مهندسی هسته‌ای است. او از حدود 15 سالگی در گروههای نجومی خرمشهر٬ آبادان٬ اهواز فعالیت داشته است. به فعالیت های آموزشی و ترویجی علاقه مند است و دستی نیز بر آتش طراحی گرافیک دارد.

مطالب مرتبط

۳ دیدگاه‌

  1. محمد حسین جان، بسیار کامل بود، در حد یک دایره المعارف نوشتی در مورد این صورت فلکی، فقط بخش افسانه اش رو بنظرم کامل ننوشتی (بخشی که من بشدت دوسش دارم). فکر کنم بعدها پرهای دریایی، همسر قیفاوس رو به آسمان می فرستن تا دیگر از اونها روی زمین فردی زیبا تر نباشه:)
    بسیار لذت بردم از خوندنش

    • سید محمد حسین خلیلی گفت:

      سلام
      ممنون مهدی جان – نکته اصلی اینه که این افسانه مربوط به یک صورت فلکی نیست
      و این افسانه به صورت کامل با برساووش شروع میشه و با اندرومدا، ذات الکرسی و قیفاووس و قیطس ادامه پیدا کنه و به چند مورد دیگه میرسه
      داستان کامل رو قرار ندادم
      تا زمان نوشتن معرفی صورت های فلکی دیگه اون رو تکمیل کنم

  2. عباس گفت:

    ستاره راعی یا شباب از ستارگان ثابت قیفاووس می باشد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *