آغاز سلسله مطالب آشنایی با صورت های فلکی

آغاز سلسله مطالب آشنایی با صورت های فلکی

خوانندگان عزیز بلاگ علم بازار

قصد داریم از امروز سلسه مطالبی در رابطه ‌آشنایی با صورتهای فلکی را در بلاگ علم بازار قرار بدیم. این سری از مطالب برگرفته از سایت Universe Today و اطلاعات نویسندگان بلاگ است.

ما در این مطالب سعی می‌کنیم که مورد به مورد به بررسی صورتهای فلکی بپردازیم. اینکه چه کسانی هر کدام از آنها را بدین شکل نامگذاری کرده‌اند، محدوده هر کدام از آنها در چه بخشی از آسمان است، اجرام مشهور موجود در هر صورت فلکی کدامها هستند و مسائلی مانند اینها.

اما برای شروع، دعوت می‌کنیم در ادامه مطلب با ما در بلاگ علم بازار همراه باشید تا اطلاعاتی کلی را در مورد صورتهای فلکی خدمت شما ارائه دهیم. البته پیش از این نیز در مطلبی تحت عنوان «قسمت چهارم دوره ابتدای نجوم | صورت های فلکی» در مورد صورتهای فلکی مطالبی را ارائه کرده بودیم.

 

اینفوگرافیک طرح کلی صورت های فلکی آسمان در طول سال

اینفوگرافیکی از طرح کلی صورت های فلکی آسمان در طول سال. برای مشاهده جزئیات این اینفوگرافیک، اینجا کلیک کنید.

صورتهای فلکی
فاصله ستارگان از ما اینقدر دور است که حرکت آنها برای ما قابل تشخیص نیست و یک دوره چند هزار ساله لازم است تا بتوانیم یک تغییر در موقعیت ستاره‌ها نسبت به هم را ببینیم.

در گذشته بشر آسمانی پاک و بدون آلودگی نوری این روزها را در بالای سر خود داشته و همواره به دنبال تعیین الگوهایی برای ستارگان بوده. این الگوها را با وصل کردن ستارگان پر نور و نزدیک به هم (در کره آسمان) تشکیل می‌دادند و معمولا نام اساطیر، حیوانات و موجودات افسانه‌ای را برای آنها مشخص می‌کردند.

این اسامی ممکن است به شکل ظاهری این الگو شبیه باشد، مثل صورت فلکی دوپیکر یا اصلا شباهتی با آن نداشته باشد، مانند صورت فلکی سگ کوچک (کلب اصغر).

صورت فلکی عقرب، یکی از شبیه ترین صورت فلکی ها به نامش

صورت فلکی عقرب، یکی از شبیه ترین صورت فلکی ها به نامش

صورتهای فلکی از کجا آمده‌اند؟

Ptolemaeusدر قرن دوم بعد از میلاد (حدود ۱۵۰ بعد از میلاد) بطلمیوس ستاره‌شناس یونانی تصمیم گرفت که این الگو های ستاره‌ای را به صورت منظم و تدوین شده در بیاورد. او نتایج کارش را در کتابی با نام المجسطی منتشر کرد. المجسطی یک رساله نجومی و ریاضی است که در آن به تشریح مسائلی مانند حرکت روزانه اجرام سماوی، تعیین عرض جغرافیایی و… می‌پردازد (المجسطی شامل مسائل زیادی است که مجال اشاره به آنها در اینجا نیست).

بطلمیوس در رساله خود ۴۸ صورت فلکی را معرفی می‌کند. که این ۴۸ صورا فلکی تا امروز نیز مورد استفاده منجم ها قرار می‌گیرد. اما با این حال یک اشکال کوچک در المجسطی و صورتهای فلکی‌اش وجود داشت. بطلمیوس از فهرست ستاره‌هایی که ابرخس دسته‌بندی کرده بود، استفاده می‌کرد که تنها شامل تعدادی از ستارگان بود که از منطقه او قابل رویت بودند.

مدت زیادی نگذشت تا منجمین دوره اسلامی، فهرست‌های ستاره‌ای (موقعیت، قدر، رنگ و …) را تا حدود زیادی بهبود ببخشند و نقشه‌های اضافی برای صورتهای فلکی ترسیم کنند. در نتیجه امروز خیلی از ستارگان هنوز نامهای عربی دارند. (مثل الدبران) یا برای تعدادی از صورتهای فلکی، از نامهای عربی استفاده می‌کنیم.

نگاره و فهرستی از صورت‌های فلکی در کتابی از دانشمند ایرانی، عبدالرحمان صوفی رازی. - از ویکی پدیا فارسی

نگاره و فهرستی از صورت‌های فلکی در کتابی از دانشمند ایرانی، عبدالرحمان صوفی رازی. – از ویکی پدیا فارسی

بعد از آن طی سالهای متوالی تعدادی صورت فلکی تعیین معرفی شدند. از جمله آنها:

  • اوایل قرن ۱۷ جان بایر ستاره‌شناس مشهور ۱۲صورت فلکی که در آسمان نیمکره جنوبی قابل روئیت بودند را به نام جانوران افسانه‌ای نامگذاری و معرفی کرد.
  • ستاره‌شناس معاصر او یاکوب بارچ ۳ صورت فلکی دیگر را معرفی نمود.
  • در سال ۱۶۸۷ یوهانس هولیوس ۷ صورت فلکی را ‏معرفی نمود.
  • در سال ۱۷۵۰ ستاره‌شناس فرانسوی لاسال (‏Lasaille تعداد ۱۴ صورت فلکی را به فهرست اضافه نمود.

تا قبل از سال ۱۹۳۰ هرکسی هر قسمتی از آسمان را به طور دلخواه می‌توانست به هر اسمی بنامد و در نتیجه هیچگونه مرز ‏تعریف شده‌ای در اطراف صورتهای فلکی وجود نداشت.

 

 

 

صورتهای فلکی جدید

اتحادیه بین‌المللی نجوم (IAU) در سال ۱۹۱۹ از مجموعه‌ای از ستاره‌شناسان حرفه‌ای تشکیل شد. IAU مرجع شناخته شده‌ی بین المللی برای نامگذاری های نجومی از جمله صورتهای فلکی و اجرام سماوی مثل سیارک‌ها هستند.

نماد اتحادیه بین المللی نجوم

نماد اتحادیه بین المللی نجوم

در سال ۱۹۳۰ IAU تصمیم گرفت کار ستاره‌شناس بلژیکی یوجین دلپورت (Eugene Joseph Delporte) را به عنوان یک استاندارد جهانی در نظر بگیرد. او مرز هایی را بین تمام صورتهای فلکی در آسمان مشخص کرده بود. که به صورت موازی با خطوط بعد و میل قرار داشتند (البته در سال ۱۹۲۲ یک مرزبندی دیگر مورد قبول واقع شده بود).

کارهای دلپورت، از اطلاعات مربوط به کارهای “بنجامین آ. گولد” (Benjamin Apthorp Gould) سرچشمه می‌گرفت که پیشنهادی مبنی بر تعیین مرزبندی‌هایی برای کره سماوی مطرح کرد. علت آن که تاریخ تعیین مرزبندی‌های صور فلکی اهمیت دارد، آن است که زمین حرکت تقدیمی می کند و نقاط اعتدالین آن طی ۲۶۰۰۰ سال، یک دور کامل می‌زنند تا آن که دوباره به سر جای اولشان باز گردند. این اثر می‌تواند تأثیر به سزایی روی بعد و میل ستارگان بگذارد که با توجه به این اثر، محاسبات و اطلاعات دلپورت اکنون دقت خیلی بالایی ندارد.

محدوده و مرز های صورت های فلکی

محدوده و مرز های صورت های فلکی

 

منابع:

منبع، منبع، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس

نویسنده:

سید محمد حسین خلیلی

سید محمد حسین خلیلی، دانش‌آموخته کارشناسی رشته فیزیک و دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد مهندسی هسته‌ای است. او از حدود 15 سالگی در گروههای نجومی خرمشهر٬ آبادان٬ اهواز فعالیت داشته است. به فعالیت های آموزشی و ترویجی علاقه مند است و دستی نیز بر آتش طراحی گرافیک دارد.

مطالب مرتبط

۲ دیدگاه‌

  1. مطلب خوب و آموزنده ای بود جناب خلیلی
    بسیار سپاس گذارم

    • سید محمد حسین خلیلی گفت:

      خواهش میکنم آقای هاشمی
      ( البته باید از محسن تشکر کنید که زحمت یه ویرایش اساسی رو کشید)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!