اختفای ماه و سیاره زهره

سالی که نکوست از بهارش پیداست.

در نیمروز چهارشنبه ۱۸ فروردین ماه ۱۳۹۵ ، اختفای ماه و سیاره زهره، پرنور ترین اجرام آسمان بعد از خورشید، رخ خواهد داد. پدیده زیبایی که برای مشاهده  بعدی آن تا ۱۴ آذر ماه ۱۴۰۲ منتظر ماند. اختفاها از جمله سوژه های رصدی مناسب برای رصدگرها هستند که از لحاظ زیبایی و علمی با اهمیت هستند.

اختفا چیست؟

اختفا زمانی رخ می دهد که از دید رصدگر، جرم آسمانی با اندازه ظاهری بزرگتر از مقابل جرم با اندازه ظاهری کوچکتر عبور کند و آن را برای لحظاتی از دید ناظر پنهان کند. در اختفای ماه و زهره که در ۱۸ فروردین ماه امسال نظاره گر آن هستیم نیز ماه با اندازه ظاهری بزرگ‌تر نسبت به سیاره زهره، برای دقایقی از مقابل سیاره زهره عبور می کند و آن را از دید زمینیان مخفی می کند.

 

pocl98555

چطور اختفا را رصد کنیم؟

اگر چشمان تیزبینی داشته باشید می‌توانید هلال ماه و سیاره زهره را دقایقی قبل از طلوع خوشید و همزمان با طلوع مشاهده  در آسمان مشاهده کرد؛ اما برای انجام رصدی دقیق  و ارزشمند این کافی نیست. با توجه به اینکه اختفا در روز اتفاق می‌افتد (حدود ساعت ۱۲:۴۰ به وقت تهران) برای تعیین زمان دقیق شروع و پایان اختفا نیاز به استفاده از یک ابزار رصدی است.

مهم‌ترین کاری که در رصد اختفا پس از رویت جرم رصد شونده انجام می‌شود، زمان‌سنجی آن است. زمان ثبت‌شده باید بر اساس ساعت جهانی باشد. در زمان‌سنجی اختفا، تنها اندازه‌گیری مدت‌زمان اختفای دو جرم موردنظر نیست بلکه ثبت دقیق زمان شروع اختفا و پایان آن مورد نظر است.

چون قطر ظاهری سیاره زهره بزرگتر از قطر ستارگان است اختفا بصورت لحظه ایی اتفاق نمی افتد یعنی همانند گذر زهره از مقابل خورشید چهار برخورد برای این اختفا پیش بینی می شود. ولی برخلاف گذر که جرم سیاره زهره پس از برخورد دوم قابل مشاهده است در اختفا پس از برخورد دوم سیاره قابل مشاهده نیست تا برخورد سوم اتفاق بیوفتد.

 

۲۳۵۶۶۰۲۳۹۴۶_۳۱c7f642c1_k-768x489

پس مهمترین فعالیت رصدگران که به دنبال کارعلمی این اختفا هستند زمانسنجی چهار برخورد این اختفا است که با زمانسجی دقیق آن می توان قطر سیاره زهره و با زمانسنجی طول مدت اختفا در مکان هایی که اختفا از استوای ماه اتفاق می افتد قطر استوای ماه را بدست آورد، همچنین در شهرهایی از کشور ایران این شانس وجود دارد که این اختفا بصورت خراشان دیده شود که رصد اختفای خراشان علاوه بر زیبایی هایی که دارد می توان با زمانسنجی دقیق عوراض لبه ایی ماه را نیز ترسیم و بدست آورد.

با توجه به متمایل بودن مدار ماه نسبت به محور زمین و حرکت کشیده‌ی مداری ماه به دور زمین، که باعث می‌شود حرکت ظاهری ماه در طول دایره‌البروج در طی سال ثابت نباشد همانطور که گفته شد اختفای بعدی ماه و زهره حدود هفت سال  دیگر  اتفاق خواهد افتاد و در طول  این هفت سال تمام سیارات منظومه خورشیدی  با ماه اختفا خواهند داشت .

نحوه زمان‌سنجی

زمان سنجی معرف به روش دزفول

مراحل زمانسنجی رویداد:

مرحله اول بدست آوردن زمان دقیق هماهنگ شده جهانی (UTC) از طریق اینترنت http://Time.is برای به حداقل رساندن میزان خطا یک ساعت قبل از رویداد مجددا زمان را با زمان جهانی چک میکنیم. (ضمن اینکه از قبل میزان خطای لپ تاپ و کرنومتر مورد استفاده را چک میکنیم).

مرحله دوم رصدگر رویداد در هنگام مشاهده رخداد اختفا عدد یک را گفته و دستیار بلافاصله کرنومتر را روشن میکند.

مرحله سوم(گرفتن زمان مبنا)؛ مدت زمانی  بعد از وقوع رویداد(حدودا ۱ دقیقه ،ترجیحا یک زمان کامل مثلا وقتی ثانیه شمار ساعت لپ تاب عدد۶۰(۰۰) را نشان داد ) کرنومتر را از شمارش نگه می دارم و زمان را ثبت می‌کنیم، دقیقا زمانی را که کرنومتر را متوقف کرده ایم به عنوان زمان مبنا در نظر گرفته و یادداشت میکنیم.

(زمانی که کرنومتر را نگه داشته ایم برابر با زمانی که ساعت لپ تاپ به عنوان زمان مبنا در نظر گرفته شده است.این زمان را ثبت میکنیم).

در مرحله چهارم زمان ثبت شده ی کرنومتر را از زمان مبنای گرفته شده کم میکنیم و به این صورت زمان دقیق رویداد اختفای مورد نظر به زمان جهانی (UTC) بدست می آید.

میزان خطای لپ تاپ تصحیح شده است.

زمان مبنا – زمان کرنومتر ثبت شده = زمان محاسبه شده

زمان کرنومتر ثبت شده: ۰۰:۰۰:۴۷٫۹۰

زمان مبنا: ۱۶:۲۵:۰۰٫۰۰         

زمان محاسبه شده: ۱۶:۲۴:۱۲٫۱۰

 

همچنین برای گوشی همراه نیز می‌توان نرم‌افزارهای زمان‌سنجی از جمله Atomic Clock  ، Smart Time Sync TZ data   و C4Timekeeper-Lite را نام برد. توجه داشته باشید که این نرم‌افزارها به کمک اینترنت یا GPs، ساعت گوشی را با ساعت جهانی هماهنگ می‌کنند و خطای آن را نمایش می‌دهند. پس حتماً از اتصال کامل به اینترنت پرسرعت اطمینان حاصل کنید.

mov201604

زمان دقیق ورد و خروج اختفا و همچنین مشخصات موبوطه با توجه به موقعیت مکانی رصدگر، در جدول زیر درج شده است.

جدول زمانی اختفا در شهرهای مختلف

smallدریافت جدول

* شهرهایی که با ستاره مشخص‌شده‌اند این احتمال وجود دارد که اختفا را به ‌صورت خراشان رصد کنند.

فاز ماه در زمان اختفا ۲ درصد است  و هلال آخر ماه قمری هست

جدایی زاویه‌ای‌ بین خورشید و ماه در هنگام اختفا ۱۶ درجه است.

قدر سیاره زهره در زمان اختفا ۳٫۸- خواهد بود.

اختلاف زمان رصدی با توجه به پیش بینی های صورت گرفته ۱۹٫۵± ثانیه خواهد بود.

World map

نکات رصدی:

به نظر می رسد حداقل اپتیک مورد نیاز برای این رصد، تلسکوپ ۶ اینچ باشد اما می توان این پدیده را با دوربین دوچشمی نیز تست کرد.

با توجه به اینکه این اختفا در روز روی می‌دهد، لازم است نکات ایمنی در رصد روز را حتماً رعایت کنید.

از نگاه کردن مستقیم به خورشید با تلسکوپ جدا خوداری کنید.

دریافت فرم رصد

 

با تشکر از جناب آقای حجت اله حکمت زاده بابت استخراج اطلاعات.

سید محمد حسین خلیلی

سید محمد حسین خلیلی، دانش‌آموخته کارشناسی رشته فیزیک و دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد مهندسی هسته‌ای است. او از حدود 15 سالگی در گروههای نجومی خرمشهر٬ آبادان٬ اهواز فعالیت داشته است. به فعالیت های آموزشی و ترویجی علاقه مند است و دستی نیز بر آتش طراحی گرافیک دارد.

مطالب مرتبط

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

فارسی سازی پوسته توسط: همیار وردپرس