اطلاعات کلی در مورد ساخت رصدخانه
انواع کاربری، گنبد و سسیستم هدایت رصدخانه ها
به همراه نکاتی در مورد رصدخانه‌ها که باید در طراحی یا ساخت آنها در نظر بگیرید

اطلاعات کلی در مورد ساخت رصدخانه

یک مرکز نجومی از بخش‌های متفاوتی تشکیل شده است که بطور مختصر می‌توان آنها را در تقسیم‌بندی زیر قرار داد:

* رصدخانه

* افلاک‌نما

* نمایشگاه نجومی

* و گاهی نمایشگاه علوم مربوطه همانند فیزیک

 

– گنبد رصدخانه با کاربری آموزشی:
هدف از ساخت گنبدهایی رصدخانه‌ای با کاربری آموزشی این است که بازدیدکنندگان بتوانند در زیر گنبد به توضیحات کارشناس گوش فرار دهند و سپس به رصد بپردازند، با توجه به این امر گنبد رصدخانه می‌بایست حداقل گنجایش ۱۵ نفر را داشته باشد لذا برای کاربردهای آموزشی گنبد‌های کوچکتر از ۴ متر پیشنهاد نمی‌شود. همچنین با توجه به اینکه اکثر پارک‌های علمی تفریحی در داخل شهر هستند و در مناطقی واقع شده‌اند که دارای آلودگی نوری هستند پیشنهاد می‌شود با توجه به کاربری آموزشی این گنبدها، حداکثر از تلسکوپ‌هایی با قطر ۱۴ اینچ استفاده شود. چون با توجه به آلودگی نوری و کاربری آموزشی تلسکوپ‌هایی با قطر بیشتر از این عملا دور ریختن بودجه است. همچنین با توجه به اینکه بیشترین بازدیدکنندگان در طول روز از مجموعه رصدی بازدید می‌کنند، با تجهیز به یک تلسکوپ خورشیدی می‌توان در طول روز هم از گنبد رصدخانه استفاده کرد. نکته قابل توجه دیگر در این موزد این است که با توجه به اینکه هدف ما از ساخت این گنبد فعالیت‌های حرفه‌ای نیست، تجهیز گنبد با گنبدهای رباتیک و یا گنبدهای موتور دار توصیه نمی‌شود. چون هم باعث تحمیل هزینه بیشتر می‌شود و هم نگهداری و دقت نگهداری آن بالا می‌رود.

اطلاعات کلی در مورد ساخت رصدخانه 2

اطلاعات کلی در مورد ساخت رصدخانه ۲

 

هر گنبد رصدخانه از دو قسمت اصلی زیر تشکیل شده است:

* قسمت نیم‌کره‌ای چرخان با دریچه

* دیواره استوانه‌ای شکل

البته در برخی از مدل‌ها دیواره استوانه‌ای دیده نمی‌شود اما برای گنجایش بیشتر برای کاربردهای آموزشی بهتر است از دیوارهای استوانه‌ای استفاده شود تا با بالا رفتن ارتفاع گنبد امکان داشتن ظرفیت بیشتری داشته باشید. همچنین با داشتن دیواره استوانه‌ای می‌توان تجهیزات بیشتری را در گنبد نصب و اداره کرد.  همچنین در برخی از مدل‌ها فقط به ساخت کانکسی مستطیلی برای حفاظت از تلسکوپ اصلی بسنده می‌شود.

 

گنبد های رصدخانه ای Sirius
در ۴ سایز مختلف: ۲٫۳ متری، ۳٫۵ متری، ۵ متری و ۶٫۷ متری | مدل ۲٫۳ مناسب منازل و مدارس | مدل ۳٫۵ متری مناسب مدارس و دانشگاها و رصدخانه های کوچک | مدل ۵ و ۶٫۷ متری مناسب رصد خانه های جدی و دانشگاه ها | جنس گنبد از فایبر گلاس دریایی | کاملا ضد آب | قابلیت مقاومت در برابر بادهائی با سرعت حدود ۲۲۰ کیلومتر بر ساعت ||| برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد این رصدخانه‌ها، به اینجا مراجعه کنید ||| برای مشاوره و خرید این رصدخانه‌ها با مسئول پروژه‌ها که شماره ایشان در انتهای سایت قرار گرفته است، تماس بگیرید.

 

حال با توجه به کاربری رصدخانه برای سیستم هدایت و چرخش گنبد دو روش اصلی وجود دارد:

* هدایت دستی مکانیکی

* هدایت برقی مکانیکی

* هدایت و کنترل رباتیک

با توجه به موارد فوق باتوجه به کاربری هر گنبد از یکی از سیستم‌های هدایت استفاده می‌شود. در سیستم هدایت دستی، اپراتور با استفاده از نیروی کمی که خود به قسمت کروی گنبد وارد می کند با عث چرخش گنبد می‌شود و دریچه گنبد را موقعیت مناسب برای رصد قرار می‌دهد. در سیتم برقی، با استفاده از کنترلی که در دست اپراتور است فرمان چرخش صادر می‌شود و در هدایت رباتیکی فرمان‌های حرکتی می‌تواند توسط کامپوتر و یا از طریق دسترسی اینترنتی انجام شود. با توجه به کاربرد آموزشی می‌توان برای کم کردن هزینه از هدایت دستی و یا هدایت مکانیکی – برقی استفاده کرد و کنترل رباتیکی صرفا برای هدایت رصدخانه‌های بزرگ و تحقیقاتی مناسب است.

نمونه ای از گنبدهای رصدخانه‌ای موجود در فروشگاه علم بازار ElmBazar.com

نمونه ای از گنبدهای رصدخانه‌ای موجود در فروشگاه علم بازار ElmBazar.com

 

در طراحی و خرید گنبدهای رصدخانه‌ای بهتر است موارد زیر را رعایت کنید:

* جنس جداره گنبد و نحوه ساختش بسیار مهم است، ساخت و جنس گنبد باید به نحوه‌ای باشد که از نفوذ آب باران، گرد و خاک مقاوم باشد و بتواند تلسکوپ نصب شده را از نور خورشید در امان نگه دارد. یادمان نرود که قرار است این گنبد سالهای متمادی در معرض پدیده‌های طبیعی باشد، لذا باید جنس گنبد به نحوی باشد که توان مقابله با این پدیده‌ها را داشته باشد و دچار مشکل نشود.

در طراحی دریچه باید به این نکته توجه شود که میزان گشودگی دریچه با تلسکوپ نصب شده متناسب باشد. گشودگی کمتر از حد مورد نظر باعث خواهد شد تا نور کمتری به آینه یا عدسی تلسکوپ برسد و در شفافیت تصویر دریافتی تاثیر بگذارد. گشودگی بیش از حد نیز باعث خواهد شد که در صورت وجود باد، تاثیر باد در درون گنبد بیشتر از حد مورد نظر باشد و گاهی باعث ایجاد تکان های ناخواسته در گنبد خواهد شد.

گنبد رصدخانه در حکم پوشش تلسکوپ است لذا باید به این نکته توجه کرد که تلسکوپ در چه محلی نصب شود و تلسکوپ امکان چرخش‌های آزاد خود را در آن داشته باشد. لذا می‌بایست با توجه به اندازه گنبد، اندازه لوله تلسکوپ، مسیر دسترسی به تلسکوپ (پله نردبانی)، گنجایش و محل قرار گیری کامپیوتر و تجهیزات جانبی، محل قرار گرفتن تلسکوپ و پایه آن مشخص شود. معمولا قرار گرفتن تلسکوپ در وسط گنبد انتخاب درستی نیست!

قطر گنبد رصدخانه می‌بایست با توجه به قطر تلسکوپ و فاصله کانونی آن مشخص شود. لذا باید در انتخاب گنبد حتما تلسکوپ بکار گرفته شده در آن مد نظر قرار گرفته شود، با توجه به این امر بهتر است تا گنبد کمی بزرگتر انتخاب شود! شاید روزی توان در اختیار گرفتن تلسکوپ بزرگتری را داشته باشید.

گنبد می‌بایست در سطح مناسبی نصب شود، لذا شالوده و پی‌ریزی مکان باید بنحوی باشد تا در معرض باد دچار لرزش‌های شدید نشود، همچنین پایه بتونی تلسکوپ می‌بایست دارای حداقل یک متر پی پاشد تا تلسکوپ دچار لرزش نشود.

 

منابع:

منبع عکس، منبع عکس

 

 

مشاوره و راهنمایی خرید و انتخاب ابزار نجومی (تلسکوپ، دوچشمی، رصدخانه، آسمان نما و ...) مشاوره و راهنمایی خرید و انتخاب ابزار نجومی (تلسکوپ، دوچشمی، رصدخانه، آسمان نما و ...)
Small-کوچک-لوگوی-علم-بازار-ElmBazar.com-لوگو-Elm-Bazar-LOGOآیا تمایل به خرید یک ابزار نجومی (تلسکوپ یا دوربین دوچشمی، رصدخانه و …) برای شروع نجوم را دارید و نمی دانید چگونه این کار را بکنید؟ آیا نگرانید که انتخاب اشتباهی انجام دهید و و بدون داشتن یک ابزار مناسب، پول خود را از دست بدهید؟ آیا از پیچیدگی های انتخاب یک ابزار نجومی ایده‌آل سر در نمی‌آورید و به دنبال مشاوره هستید؟ همین حالا با مشاوران ما تماس بگیرید و پاسخی برای تمام مشکلات خود بیابید. محمدحسین خلیلی (مسئول فروش): ۰۹۳۷۱۲۲۴۱۰۶ مهندس مهدی هاشمی (مسئول پروژه): ۰۹۳۸۸۱۸۵۸۴۶
نویسنده:

مهدی هاشمی

مهدی هاشمی از حدود 10 سالگی به انواع فعالیت‌های گروهی، خصوصا فعالیت‌های علمی مشغول بوده است. نجوم، رباتیک و الکترونیک اصلی‌ترین شاخه‌های فعالیت وی تا به این لحظه بوده‌اند. او دانش‌آموخته‌ی مقطع ارشد رشته برق - مخابرات - گرایش سیستم است.

شما ممکن است این را هم بپسندید

۱۷ پاسخ‌ها

  1. با تشکر از اطلاعات کارآمدی که در اختیار گذاشتین!
    سوالی که اینجا پیش میاد اینه که چرا نباید تلسکوپ رو وسط رصدخانه بزاریم و اینکه چه مکانی برای تلسکوپ مناسب تر هست؟

    • سپاسگذارم.
      می شود تلسکوپ را در مرکز گنبد هم نصب کرد، البته این کار را معمولا زمانی انجام می دهند که طول لوله تلسکوپ بلندباشد، و یا اینکه اندازه گنبد کوچک انتخاب شود، در این مواقع می توان تلسکوپ را در مرکز گنبد هم نصب کرد. اما معمولا چون اندازه گنبد بزرگتر انتخاب می شود. وسط قرار دادن تلسکوپ باعث می شود تا از فضای داخلی گنبد بخوبی استفاده نشود، به همین علت آن در وسط نصب نمی کنند تا فضای بیشتری برای رفت و آمد، تجهیزات جانبی همانند سیستم های کنترل و وسایل جانبی تلسکوپ باشد، و برای رصد خانه هایی که کاریری آموزشی دارند، داشتن فضای مناسب در درون گنبد برای کارآموزان بیشتر، بسیار نکته مهمی است.
      مکان مناسب برای قرار داردن تلسکوپ: معمولا برای کاربری های آموزشی با توجه به توضیحات بالا در روبروی درب گنبد و در محلی نصب می شود که برای چرخش تلسکوپ با ابزار جانبی اش، مثل دوربین عکاسی، سی سی دی و … و اپراتور اصلی فضا به اندازه کافی باشد، شاید اپراتور گاهی اوقات با بدنه گنبد بیشتر ۲۰ یا ۳۰ سانتی متر بیشتر فاصله نداشته باشد! اما در عوض از فضای گنبد بیشترین استفاده شده است. در کل برای هر نوع گنبد و تلسکوپ با طول لوله تلسکوپ مکان تلسکوپ تعیین می شود، بازهم یادآوری می کنم که این نکات برا گنبدهایی که به اندازه کافی بزرگ انتخاب شده باشند.

  2. عباس احمدیان گفت:

    ضمن عرض سلام . مطلب جالبی بود . درباره مکان تلسکوپ در رصدخانه ابتدا سوالم از جناب عطایی این است که در کدام رصدخانه دیدید که تلسکوپ در مرکز گنبد نباشد؟ خرج از مرکز ستون و پایه تلسکوپ در رصدخانه ها بر اساس نوع مقر مورد استفاده محاسبه می شود زیرا در اولین نگاه به یک مقر استوایی یا غیره می توان تشخیص داد که محور گردش تلسکوپ دقیقا منطبق بر ستون اصلی تلسکوپ نیست! لذا باید محاسباتی انجام شود و مکان ستون تلسکوپ اندکی جابه جا شود. متاسفانه این استاندارد در رصدخانه های کشورمان وجود ندارد در کنار بسیاری از استانداردهای دیگر

  3. خواهش می کنم.
    البته جناب احمدیان گندهای رصد خانه ای هم در ایران خیلی بزرگ نیستند. وقتی بزرگ ترین تلسکوپ ایران فکر می کنم ۶۲ سانتی متره خوب مسلما گنبدهای بزرگی هم نداریم.
    البته اونجوری که در تصور من هست تلسکوپ رصد خانه دانشگاه فردوسی در وسط نصب نشده بود.(البته زیاد مطمئن نیستم)

  4. azita گفت:

    سلام
    خسته نباشید
    من موضوع پایان نامه کارشناسیم طراحی مرکز تحقیقات نجوم هست.
    استادم از من خواستن که تحقیق کنم که اصلا برای چی باید قسمتی که تلسکوپ رو قرار میدی حتما گنبد داشته باشه و چرا نمیشه مثلا از سقف صاف بجاری کروی استفاده کرد.
    ممنون میشم اگر اطلاعاتی در این زمینه دارید در اختیارم قرار بدید.

  5. سلامت باشید.
    البته مدل هایی هست که گنبد را اصطلاحا کشویی و یا بصورت کانکس می سازند. اما این گونه رصدخانه ها(کشویی) برای تلسکوپ های کوچک و با لوله کوتاه امکان پذیر است.
    اما چون در رصدخانه ها معمولا از تلسکوپ هایی با لوله های بیشتر از ۲ متر استفاده می شود بهتر است به دلایل زیر از گنبد استفاده شود.
    ۱- اگر به صورت کشویی و کانکس(سقف صاف) باشد و تلسکوپ در وسط قرار گیرید مشکل دریچه خواهید داشت. یعنی چطور می شود همه جهات را با تلسکوپ دید. (البته گاهی اوقات این سقف و دیواره را می توان کلا به سمت پایین هدایت کرد،یا تلسکوپ را به سمت بالا هدایت کرد؛ اما در اینصورت برای تلسکوپ در حال رصد، باد بشدت تاثیر گذار خواهد بود.)
    ۲- اگر بصورت غیر از گنبد باشد نمی توان از دریجه با اندازه ثابت بهره برد. به دلیل اینکه فاصله تلسکوب با همه نقاط گنبد برابر نیست.( همانند دایره نیست که فاصله مرکز دایره با اطرافش از همه جهات برابر باشد.)
    ۳- دلایل فنی بسیار زیاد دیگری هم هست منجمله، راحتی چرخش گنبد کروی، مقاومت بیشتر در برابر باد، تاثیرپذیری کمتر از نور خورشید در روز و…
    اگر سوالی داشتید بپرسید لطفا

  6. علیرضا گفت:

    باعرض سلام و خسته نباشید خدمت شما.
    میخواستم بدونم به طور کلی تمام ابزاری که برای ساخت یک رصد خانه لازمه چیا هستن.ممنون

  7. سلام آقا علیرضا، سوالتون خیلی کلی بود. اما بطور کلی برای ساخت یک رصد خانه شما به مکان مناسب (که پروسه انتخاب مکان رصدخانه خود مثنوی هفتاد من است). زیر سازی مناسب، انتخاب تلسکوپ و بر مبنای آن ستون مناسب برای تلسکوپ. و در نهایت دیواره اتصال استوانه ای شکل گنبد و اتصال نیم کره گنبد که بر مبنای هدف رصدخانه اندازه و نوع آن مشخص می شود. همچنین بر اساس آب و هوا جنس و نوع گنبد مشخص می شود.

  8. farnaz گفت:

    سلام و خسته نباشید.
    من میخواستم بدونم به جز قسمت رصد، فضاهای لازم دیگه برای طراحی یک مرکز نجومی چیا هستند؟و اینکه ما در کنار یک رصدخانه نه چندان پیشرفته به چه فضاهایی نیاز داریم؟مثلا اتاق تجهیزات ، کنترل و … ؟؟
    یه سوال دیگه هم اینکه برای عکاسی نجومی به فضای خاصی نیاز هست یا در همون قسمت رصد و یا فضای باز بیرون انجام میشه؟ممنون میشم اگر راهنماییم کنید…

  9. دوستارنجوم گفت:

    سلام
    خسته نباشید
    من موضوع پایان نامه کارشناسیم طراحی پارک موزه نجوم وستاره شناسی هست.
    ممنون میشم اگر اطلاعاتی درباره ی استانداردهای طراحی رصدخانه وآسمان نما وکلا برنامه فیزیکی طراحی همچین مجموعه ای رااگه دارید در اختیارم قرار بدید.ممنون

  10. سلام خانم فرناز
    تجهیزات یک رصد خانه بشدت به نوع کاربری و اندازه گنبد وابسته است. بطور مثال برای یک رصدخانه با قطر ۴ تا ۵ با کاربری آموزشی، تمامی تجهیزات گرمایشی و سرمایشی و تجهیزات کنترل و پردازش در درون گنبد تعبیه می شود. اما برای یک گنبد با قطر بیشتر از ۵ متر با کاربری تخصصی، تجهیزات پردازش و تحلیل داده ها بسیار زیاد هستند و برای آن یک فضای جداگانه در نظر می گیرند، همچنین یک رصد خانه تخصصی بطور همزمان بر روی چند پروژه کار می کنند، و اکثر اوقات تلسکوپ و تجهیزات از راه دور کنترل می شوند، لذا علاوه بر فضاهای معمول برای اینگونه رصدخانه ها، فضایی برای تجهیزات سرور، کنترل، انتقال داده، تاسیسات گرمایشی و سرمایشی نیز اضافه می شود. شایان ذکر است که یک رصدخانه تخصصی به دلیل وجود منابع آلودگی نوری، از شهرهای بزرگ به دور هستند لذا در آن فضایی برای استراحت پرسنل نیز در نظر گرفته می شود. شاید جالب بنظر برسد اما ادارات دیگر نیز از این فضای بسیار عالی بر فراز قله های دور افتاده استقبال می کنند؛ گاهی اوقات تجهیزات هواشناسی و مخابراتی نیز به مجموعه رصدی اضافه می شود. البته در مورد رصدخانه های رادیویی با محدودیت هایی روبرو هستند.

  11. سلام دوستار نجوم
    لطفا با ایمیل بنده مکاتبه فرمایید:
    hasshemi.2007@gmail.com

  12. مونا عزیزی گفت:

    با سلام و عرض خسته نباشید
    موضوع پایان نامه ی من مرکز علمی- فرهنگی ستاره شناسی مراغه است،میخواستم دراین باره چند سوال بپرسم:
    اول در مورد برنامه فیزیکی این مرکز هست که من در قسمت رصد و ارزیابی وکنترل به مشکل برخوردم یکی اینکه جون سایت من کنار رصدخانه ی تاریخی مراغه قرار گرفته کمی دارای مشکلات آلودگی نوری و .. می باشد برای همین به نظرم رسید بهتره از رادیو تلسکوپ ها استفاده کنم که با توجه به اطلاعاتی که بدست آوردم حدود ۴۲مترمربع فضا نیاز داره که نمیدونم اولا کافیه یا نه؟دوما قسمت ماهواره ی تلسکوپ دقیقا کجا باید قرار بگیره و به چه شعاعی باید باشه؟
    و اینکه به نظرم رسد طراحی این مجتمع ملزم به محلی برای رصد توسط تلسکوپ هم هست و اگر فقط از این نوع تلسکوپ به جای رادیویی استفاده کنم به چند عدد تلسکوپ اپتیکی ستاره ای و خورشیدی نیاز هست؟ و فضای مورد نیاز برای آنها چقدر است؟
    و اگر از هرکدام از تلسکوپ های نام برده فقط یکی استفاده شود،میشود همگی زیر یک گنبد پوشش داده شوند؟

    خیلی ممنون میشم به سوالاتم پاسخ بدید
    با تشکر

    • سید محمد حسین خلیلی گفت:

      سلام
      وقت بخیر
      می تونید با شماره های پایین سایت
      با مهندس هاشمی تماس بگیرید

    • با سلام خانم عزیزی.
      در مورد مشکلات آلودگی نوری که گفتید این پارامتر برای تلسکوپ های اپتیکی مورد بسیار مهمی است. اما برای تلسکوپ های رادیویی نیز پارمترهایی بر کیفیت سیگنال دریافتی آن موثر است، همانند سیگنال های موجود در محیط مثل ۵۰ هرتز شبکه های توزیع برق، سیگنال هایی رادیویی و سیگنال های آشفته محلی و … . در کل میشه گفت ساخت یک تلسکوپ رادیویی به امکانات بیشتری نیاز دارد تا اپتیکی. ولی هر کدام از این تلسکوپ ها اطلاعات متفاوتی را به ما خواهند داد.
      برای قطر دیش تلسکوپ نیز باتوجه به میزان سیگنالی که می خواهید دریافت و تقویت کنید تنظیم می شود. و یا به عبارت بعتر با توجه به طول موج دریافتی تنظیم می شود. قاعدتا هرچه طول قطر دیش بیشتر باشد می توانید امواجی با طول موج بلندتر دریافت کنید و یا امواج با طول موج کوتاه تر را بیشتر تقویت کنید. گاهی نیز برای تقویت و کم کردن اثر نویز از آرایه های تلسکوپ های رادیویی استفاده می شود که بسیار کاراتر از مدل تک دیشه مشابه خواهد بود. در صورت سوال با ایمیل من مکاتبه کنید یا با شماره من تماس بگیرید.

  13. Mohammad گفت:

    سلام یه سوال داشتم
    میخواستم بدونم برای رصد به چه زاویه هایی نیاز هست
    به زاویه کمتر از ۴۵ درجه هم برای رصد نیاز هست؟!

  14. پارسا گفت:

    سلام جناب آقای مهدی هاشمی اینجانب قصد دارم در گوشه ساختمان احداثی یک سه چهارم کره بسازم آیا جنابعالی صلاح میدانید مانند ساختمان رصد خانه با مصالح رصد خانه ها احداث نماییم

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!