خانه تکانی در ساختار فضایی روسیه

مجلس روسیه قانونی را تصویب کرده‌است که به‌منزله آن، آژانس فضایی روسیه روسکاسموس (Roscosmos)، به‌عنوان بخشی از تلاش‌های نمایندگان این کشور برای اصلاح فضای مستعد بحران روسیه در بخش فضایی، به یک شرکت دولتی تبدیل می‌شود.

دیمیتری راگوزین (Dmitry Rogozin) معاون نخست وزیر و مسئول اصلی این بازسازی، گفته‌است که فعالیت‌های این شرکت باید به‌طور رسمی، تا ماه اکتبر سال ۲۰۱۵ (حدود آبان ماه امسال) شروع شده باشد. البته قبل از آغاز به‌کار این شرکت با همان نام قبلی سازمان یعنی روسکاسموس، باید چند قطعنامه اضافی در دولت تصویب شوند.

این مطلب توسط محسن وثاقتی برای دومین شماره ماهنامه فناوری فضایی آماده شده است. دعوت می‌کنیم در ادامه مطلب با علم بازار همراه باشید تا به معرفی ۵ نمونه از این ایده‌ها بپردازیم.

چرا ساختار سازمان فضایی باید تغییر کند؟

این سازمان جدید، در اصل به‌دنبال ادغام توانایی‌ها و مأموریت‌های آژانس فضایی فعلی روسیه با شرکت متحده موشکی-فضایی می‌باشد که اکنون بخش فعال و عمده‌ای از این صنعت بزرگ را به خود اختصاص داده است.

در همین راستا، روسکاسموس نه‌تنها مسئول تصویب و تثبیت سیاست‌های فضایی دولت روسیه است، بلکه مدیریت صنعت فضایی آن کشور را که انتظار می‌رود اصلاحات و تحکیم آن طی ده سال آینده کامل شود، برعهده خواهد داشت. در مرحله بعد، چگونگی مشارکت بخش خصوصی و دولتی و جذب سرمایه‌های خصوصی به صنعت فضایی بحث خواهد شد. تاکید اصلی در این مرحله، بر روی کاهش هزینه‌های نوسازی و از طریق اجرای قراردادهای صادراتی خواهد بود.

همان‌طوری که پیش‌ازاین و در همین امسال اعلام‌شده بود، این تصمیم منجر به انحلال آژانس فضایی روسیه و تبدیل آن به یک شرکت دولتی می‌گردد. این اقدام در پاسخ به پرتاب ناموفق چندین راکت و شکست در چند مأموریت ماهواره‌ای این سازمان، در طول پنج سال گذشته است.

طبق گفته معاون نخست‌وزیر روسیه راگوزین، ساختار جدید سازمان باید بسیاری از صنایع فضایی روسیه را که تحت سلطه متخصصان روسی‌اند، به افزایش حس مسئولیت در آنان و جذب استعدادهای جدید و جوان در این حوزه تشویق کند. اصلاحات این سازمان، به معنای از بین بردن موانع و تقویت ارتباطات افقی شرکت است و امروزه اولین گام‌ها به سوی این هدف برداشته‌شده‌اند.

 

انتظارات مسئولین از شرکت جدید

طبق اظهارات ایوان مویزایو (Ivan Moiseyev) رئیس موسسه سیاست فضایی روسیه، بحران سیستمی موجود شامل مشکلات اساسی در زمینه‌های مدیریت عمومی، اقتصاد، فن‌آوری و همکاری‌های بین‌المللی است و یک راهکار خوب و عملی، باید به‌طور هم‌زمان بر همه این مشکلات غلبه کند. او معتقد است که سیاست خارجی و وضعیت اقتصادی داخل کشور روسیه، در حال حاضر برای اجرای چنین راهکاری نامطلوب می‌باشد.

با توجه به گفته مویزایو (Moiseyev)، شرکت جدید دولتی باید به حل معضلات نوسازی اقتصادی، بهره‌وری و نوسازی تکنولوژیکی، از هر دو منظر محصولات تولیدشده و تولید محصولات جدید پرداخته و همچنین سیستم‌های کنترل کیفیت جدیدی را معرفی نماید. در همان زمان، شرکت‌های دولتی، شکل جدیدی از کسب‌وکار و سرمایه‌گذاری کلان را از خود نشان‌دهنده داد.

این شرکت‌ها با ترکیب فعالیت‌های تجاری خود و در نظر گرفتن مقررات کشوری شناخته می‌شوند. رئیس موسسه سیاست فضایی روسیه، این‌گونه نتیجه‌گیری می‌کند: در کوتاه مدت، یک شرکت دولتی قادر به دستیابی به نتایج دلخواهش، از طریق داشتن پشتکار کافی و تمرکز روی برنامه‌هایش و همچنین داشتن یک سیاست واحد سازمانی و فنی است. اما در درازمدت، این رویکرد خیلی مؤثر نیست. به‌خصوص، با توجه به انحصار موجود در حوزه مسئولیت‌ها و نیز پاسخ کند مجموعه به تغییر موقعیت‌های آن، این ناکارآمدی در چند سال بعد، به‌احتمال‌زیاد خود را نشان خواهدداد.

 

 

در طی ۵ سال اخیر قابلیت‌های ماهواره‌های سنجش از راه دور روسیه، باهدف نقشه‌برداری فضایی، خیلی پیشرفت کرده‌اند و سیاست‌گذاری‌های سران سازمان در این زمینه، در راستای رسیدن به فناوری و امکانات جدیدتر است. همچنین میزان استفاده هفتگی از ماهواره‌های نقشه‌بردار، خصوصاً آن‌هایی که از تکنیکی نو مثل راداری بهره می‌گیرند، طبق نمودار زیر افزایش داشته است:

Table1

پیشرفت قابلیت‌های ماهواره‌های مداری روسیه و میزان استفاده از آن در پنج سال گذشته

 

۲۰۱۶-۰۱-۱۶_۲۰-۰۰-۳۷

پیشرفت قابلیت‌های ماهواره‌های مداری روسیه و میزان استفاده از آن در پنج سال گذشته

آشکار شدن تخلف میلیارد دلاری در آژانس فضایی روسیه

دفتر حسابرسی، تخلف ۱.۸ میلیارد دلاری در آژانس فضایی روسیه را فاش کرده‌است. رئیس اتاق حسابرسی روسیه، Tatyana Golikova چند ماه پیش اعلام کرد، حسابرسان روسیه طی یک سال گذشته، ۹۲ میلیارد روبل (۱.۸ میلیارد دلار) نقض مالی مرتکب شده در آژانس فضایی روسکاسموس Roscosmos کشف کرده‌اند.

عدد طلایی: ۱۸۰۰۰۰۰۰۰ $ تخلف کشف‌شده در سازمان فضایی روسیه

اتاق ممیزی، دیده‌بان بودجه‌ها و هزینه‌های دولت است که سالانه گزارش‌هایی درمورد جزئیات سرمایه‌های تلف‌شده توسط سازمان‌ها و وزارتخانه‌های دولت روسیه، منتشر می‌کند. جالب است بدانید که در کنفرانس مطبوعاتی اعلام این گزارش، Golikova رئیس اتاق ممیزی، از آژانس فضایی روسکاسموس به‌عنوان یکی از بدترین سازمان‌های روسیه ازنظر بحران مالی یادکرد و حتی گفت: «در ابتدا، به دلیل آنکه ارزش تخلف مالی شناسایی‌شده در این آژانس خیلی بالابود، من گزارش بازرسان را باور نمی‌کردم. تخلف شامل استفاده ناکارآمد از منابع مالی، سو استفاده از وجوه و تخطی در روش ارائه گزارش مالی‌شان بوده‌است. و من از این موضوع خیلی شگفت‌زده شدم».

 

با بررسی جزئیات بودجه و هزینه در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴، می‌توان متوجه‌شد که تعداد تخلفات به طور چشمگیری افزایش‌یافته است. البته این Golikova نبود که اولین زنگ خطر بحران را در مدیریت صنعت فضایی روسیه به‌صدا درآورد. در پاسخ به نگرانی‌ها در مورد سلامت برنامه‌های فضایی روسیه و بعد از ازدست‌داده دو سفینه در آخرین ماه سال، دیمیتری راگوزین (Dmitry Rogozin) معاون نخست‌وزیر نیز، به سرزنش مشکلات و کاستی‌های مدیریتی در این صنعت پرداخت.

اعمال تقلب، سو استفاده از قدرت و جعل اسناد کشف‌شده، به‌تنهایی حدود ۱۰ درصد از کل بحران‌های اقتصادی این سازمان را باعث شده است؛ یعنی مبلغی بیش از ۹ میلیارد روبل (۱۸۰ میلیون دلار). البته طبق گزارش منتشرشده، به‌طور دقیق مشخص نیست که بخش اعظم این آسیب، مربوط به چه دوره‌ای و دوران مدیریت چه کسی بوده‌است. با وجود این فساد مدیریتی، شیوع چنین سوانح ناگواری برای سازمان، تعجب‌آور نیست. البته تحلیل‌گران می‌گویند گزارش دفتر حسابرسی لزوماً به این معنا نیست که آژانس فضایی روسیه، تمام ۹۲ میلیارد روبل را به سرقت برده باشد. چنین امری با توجه به پیچیدگی اسناد روسیه غیرممکن است. برخی از معاملات مشکوک هستند و ممکن است بخشی ازاین پول دزدیده‌شده باشد.

 

پایگاه فضایی اختصاصی وستوچنی و دردسرهایش

اتاق حسابرسی جزئیات دقیقی از مشکلات آژانس فضایی روسکاسموس منتشر نکرده است، اما با توجه به اظهارات مقامات آن، بخش بزرگی از بی‌نظمی‌های مالی آژانس فضایی مربوط به مشکلات موجود در ساخت‌وساز سایت جدید Vostochny Cosmodrome به مساحت ۷۰۰ کیلومتر مربع در منطقه شرقی روسیه است. روسیه به‌منظور تضمین دسترسی‌های مستقل به فضا، از سال‌ها پیش به‌دنبال ساخت و راه‌اندازی پایگاه فضایی اختصاصی وستوچنی (Vostochny) بوده‌است و ابتدا قرار بود این سایت، در همین سال جاری میلادی به بهره‌برداری برسد. این پروزه، یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های ۳ میلیارد دلاری دولت است. این کشور درحال حاضر، متکی به پایگاه فضایی بایکونور ساخته‌شده در قزاقستان است که بسیاری از پرتاب‌ها و عملیات در آنجا انجام می‌شوند و بابت آن، روسیه سالانه حدود ۱۱۵ میلیون دلار اجاره‌بها به کشور قزاقستان پرداخت می‌کند. هنگامی که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه در بازدیدی از انجام پروژه وستوچنی (Vostochny) مقدار یک میلیارد اضافی به بودجه این طرح پرداخت کرد تا زودتر تکمیل شود، در واقع تاریخ اولین پرتاب ناموفق از این پایگاه را جلو می‌انداخت.

با ورود این پول، هشدار شدیدی به مقامات ساخت‌وساز محلی داده‌شده. به‌این‌ترتیب که سرویس امنیتی فدرال (FSB) در حال تماشا و نظارت تمام اقدامات است و هرکسی، در هر مقامی دنبال دزدی از بودجه باشد، بازداشت و براساس قوانین جنایی مجازات خواهد شد. بعد از حدود چهار ماه از این ماجرا، دادستان دفتر عمومی گفت که ۲۰ تخلف شناسایی‌شده و ۲۲۸ نفر از مقامات در پروژه وستوچنی (Vostochny) باید محاکمه شوند. با این وجود، پروژه وستوچنی به مصرف وجوه ادامه داد، تا جایی که گزارشی منتشرشده که در آن، مقدار ۲۰ میلیارد روبل (۴۰۰ میلیون دلار) اضافی برای ساخت‌و ساز کامل و تکمیل طرح، از دولت درخواست شده بود. دادستان کل، یوری چایکا (Yury Chaika) در آن زمان گفت: «من فکر می‌کنم برخی‌از مردم و مسئولین ترس خود را از قوانین کیفری ازدست داده‌اند و باید به‌فکر مجازات‌های سنگین‌تری باشیم». برخی از تحلیلگران صنعت فضایی نیز معتقدند که دولت وظیفه دارد، چرایی وضعیت بد فعلی صنعت فضایی و برنامه‌های احتمالی برای بهبود شرایط را توضیح دهد. برخلاف تلاش‌های بسیار انجام‌شده برای اصلاح صنعت فضایی، از سال ۲۰۱۰ یک سیر طولانی از شکست و تصادفات آغازید و با ادامه انفجار موشک‌های روسی، مسئولین در چگونگی رفع مشکلات این صنعت درمانده‌اند. به دلیل وجود بحران مالی در روسیه و عدم پرداخت حقوق هزاران نفر از کارکنان پروژه مرکز فضایی، ساخت پایگاه به مدت چندین ماه تعطیل‌شده بود.

وجود این‌دست مشکلات و بدقولی‌های مداوم در اجرای به‌موقع و کامل پروژه‌های سازمان فضایی روسکاسموس، مقامات را بیش از پیش، به فکر ساماندهی و اصلاح ساختار این سازمان به‌خصوص در حوزه‌های مدیریتی انداخته است.

پروژه اگزو مارس

پروژه اگزو مارس

در مورد سازمان فضایی روسکاسموس بیشتر بدانید

آژانس فضایی فدرال روسیه که معمولاً به نام روسکاسموس شناخته می‌شود، سازمان دولتی فعال در علوم فضایی روسیه است که مسئولیت طراحی و اجرای بسیاری از برنامه‌ها و تحقیقات در زمینه‌های هوافضایی این کشور را برعهده دارد. این سازمان قبلاً به‌عنوان یکی از آژانس‌های حمل‌ونقل هوایی روسیه فعالیت می‌کرد. دفتر مرکزی روسکاسموس در مسکو واقع‌شده است، در حالی که مرکز اصلی کنترل عملیات‌های پروازی آن به فضا، در شهرهای مجاور واقع‌شده است. سازمان فضایی در بین سال‌های ۱۹۳۱ تا ۱۹۹۱ زیر نظر جماهیر شوروی سابق فعال بود. پس از فروپاشی اتحاد شوروی در سال ۱۹۹۱، بسیاری از ادارات سابق آن‌که وظیفه طراحی را به عهده داشتند، به شرکت‌های خصوصی هوافضا تبدیل شدند، در حالی که برخی به عنوان مراکز دولتی تحقیقاتی باقی ماندند. در این میان و پس از گذشت یک سال، در سال ۱۹۹۲ این سازمان با نام روسکاسموس در کشور روسیه تأسیس شد. در سال‌های اولیه، آژانس به‌عنوان یک دفتر طراحی سامانه‌های پیشرفته، از عدم اقتدار رنج می‌برد و به دنبال مبارزه برای حفظ اعتبار و احاطه خود بر دنیای فضایی بود. به عنوان مثال، تصمیم به فعال نگه‌داشتن میر (Mir) برای سال‌های بعداز ۱۹۹۹ با رضایت کامل مدیران آژانس گرفته نشده‌است؛ بلکه به دلیل کمبود تسلط و نفوذ سازمان در آن زمان، توسط هیئت مدیره سهامداران خصوصی و از طرف دفتر طراحی انرژی به آنان تحمیل گردید.

سازمان فضایی فدرال روسیه - سازمان ملی فضایی کشور روسیه است. این سازمان با نام روسکاسموس نیز شناخته می‌شود. روسکاموس در سال ۱۹۹۲ و پس از فروپاشی شوروی سابق تاسیس شد و میراث دار برنامه‌های فضایی شوروی گردید.

سازمان فضایی فدرال روسیه – سازمان ملی فضایی کشور روسیه است. این سازمان با نام روسکاسموس نیز شناخته می‌شود. روسکاموس در سال ۱۹۹۲ و پس از فروپاشی شوروی سابق تاسیس شد و میراث دار برنامه‌های فضایی شوروی گردید.

بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۰، بحران در روسکاسموس به دلیل مشکلات جدی مالی و کاهش جریان پول نقدی به حد بالایی رسید تاجایی که این سازمان، به داشتن ابتکار و جستجو برای راه‌های تازه دیگر، به‌منظور مؤثر نگه‌داشتن برنامه‌های در حال اجرای فضایی تشویق می‌شد. این اتفاق منجر به رهبری روسکاسموس در طراحی و راه‌اندازی ماهواره‌های تجاری و گردشگری که دارای سود مالی بیشتری بودند گردید. درحالی‌که ماموریت‌های علمی، مانند پروب بین سیاره‌ای و یا مأموریت‌های نجومی در طول این سال‌ها نقش بسیار کوچکی داشت و از اولویت پایینی در آژانس برخوردار بود.

آژانس روسکاسموس به خیلی از کشورهای دیگر، خدمات فضایی از جمله پرتاب ماهواره‌ها و فضاپیماها را ارائه می‌کند. علاوه بر راه‌اندازی و پرتاب ماهواره برای دیگر کشورها، روسکاسموس ماموریت‌های ماهواره‌ای متعددی از روسیه دارد. برخی نمونه‌های آن عبارتند از مشاهده زمین، ماهواره‌های نظامی، ارتباطات راه دور و ماهواره‌های ناوبری روسی (Glosnass). روسیه در حال حاضر نیز برروی یک مأموریت بزرگ مریخی به نام ExoMars، به‌صورت مشترک با آژانس فضایی اروپا کار می‌کند. ExoMars به‌دنبال کشف نشانه‌هایی از وجود زندگی در زمان گذشته یا حال مریخ، به کمک دو بخش مدارگرد و کاوشگر است و انتظار می‌رود در سال ۲۰۱۶ و ۲۰۱۸ راه‌اندازی شوند. مدیران روسکاسموس امیدوارند این مأموریت بتواند روند شکست‌های پی‌درپی پروژه‌های مریخ را به هم زده و سرآغاز موفقیت باشد.

بودجه این سازمان در سال ۲۰۱۳ رقمی بالغ‌بر ۱۷۰ میلیارد روبل (۵.۶ میلیارد دلار) بوده‌است.

 

ماهنامه فناوری فضایی

این مطلب از دومین شماره ماهنامه فناوری فضایی که آذر ماه ۱۳۹۴ بر روی گیشه‌های سراسر کشور قرار گرفته است، برداشته شده است.
ماهنامه فناوری فضایی یکی از بازیگران جدید علمی کشور در میان نشریات چاپی است. ماهنامه علمی، خبری و تحلیلی فناوی فضایی، جدیدترین نشریه علمی کشور است که با تهیه آن از انواع مطالب، گزارش‌ها و تحلیل‌های جذاب و متنوع در حوزه فضا و فناوری‌های فضایی، آخرین اکتشافات و پیشرفت‌های این حوزه باخبر خواهید شد.
جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد این ماهنامه می‌توانید به مطلبی تحت عنوان «ماهنامه فناوری فضایی | معرفی» که در بلاگ قرار داده‌ایم مراجعه کنید و برای تهییه اشتراک این نشریه می توانید به این صفحه مراجعه کنید.

سید محمد حسین خلیلی

سید محمد حسین خلیلی، دانش‌آموخته کارشناسی رشته فیزیک و دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد مهندسی هسته‌ای است. او از حدود 15 سالگی در گروههای نجومی خرمشهر٬ آبادان٬ اهواز فعالیت داشته است. به فعالیت های آموزشی و ترویجی علاقه مند است و دستی نیز بر آتش طراحی گرافیک دارد.

مطالب مرتبط

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

فارسی سازی پوسته توسط: همیار وردپرس