راهنمایی برای رصد خورشید

رصد خورشید به عنوان نزدیک‌ترین ستاره به ما، از جذابیت خاصی برخوردار است. خورشید تنها ستاره‌ای است که می‌توانیم از نزدیک شاهد تحولات و افت و خیزهایش باشیم. اما رصد خورشید، خطرهایی نیز دارد. اما ترفندهایی وجود دارند که با استفاده از آن‌ها، می‌توان خورشید را راحت و ایمن در نور سفید رصد کرد. تعدادی از این ترفندها را می‌توانید در خانه نیز ساخته و اجرا کنید. این ترفندها و ابزارها، شدت نور خورشید را که می‌تواند سبب آسیب جدی به چشم شود؛ تا حد زیادی کاهش خواهند داد. با استفاده از این راهنما، شما می‌توانید فوتوسفر، لکه‌های خورشیدی، زبانه‌ها و قسمت‌های تاریک لبه خورشید را ببینید. در بزرگ‌نمایی‌های بالا، امکان رصد دانه‌های خورشیدی را نیز خواهید داشت.

یک قیف خورشیدی بسازید

قیف خورشیدی، مخروطی توخالی است که یک چشمی در قسمت باریک آن و یک صفحه نمایش نیمه‌شفاف در قاعده آن تعبیه شده‌اند. این وسیله از تکنیک تصویرپردازی بهره می‌برد.  مطابق این تکنیک، نور خورشید در ناحیه‌ای وسیع و در نهایت روی صفحه نمایش، پراکنده می‌شود. به دلیل آن‌که چشمی در داخل قیف قرار دارد، نگاه شما هرگز به طور اتفاقی به مسیر مستقیم نور خورشید نخواهد افتاد.

طول مخروط معمولاً به صورتی محاسبه می‌شود که به راحتی روی یک تلسکوپ شکستی کوچک با فاصله کانونی 300-1000میلی‌متر نصب شود. چرا که این تلسکوپ‌ها کوچک و فاقد ساختار داخلی هستند. در نتیجه حرارت ایجاد شده در آن‌ها، مشکلی به‌وجود نخواهد آورد. اگر دهانه تلسکوپ شما بزرگ‌تر از 3 اینچ است، توصیه می‌کنیم که مساحت آن را کاهش دهید: با استفاده از مقوا، دهانه تلسکوپ را بپوشانید و در مرکز مقوا سوراخی دایره‌‌شکل به قطر 2 اینچ ایجاد کنید. قیف‌های خورشیدی برای تلسکوپ‌های نیوتنی چندان مناسب نیستند. چرا که دهانه این تلسکوپ‌ها بزرگ‌ است و آینه ثانویه آن‌ها ممکن است به دلیل حرارت ایجاد شده درون لوله، آسیب ببیند.

هر چشمی با فاصله کانوی 12-25 میلی‌متر، نتایج رضایت‌بخشی را نشان خواهد داد. پس از پوشاندن دهانه تلسکوپ و سایر تجهیزات مانند فایندر، قیف را روی چشمی تلسکوپ تنظیم کرده و کار خود را آغاز کنید. تلسکوپتان را با خورشید تنظیم کنید: ساده‌ترین راه این است که تلسکوپ را رو به خورشید به قدری جابه‌جا کنید که سایه دهانه‌ی آن، کوچک و دایره‌ای شود. درپوش اصلی دهانه را بردارید. اکنون احتمالاً می‌توانید شاهد تصویر خورشید روی صفحه نمایش شفاف باشید.

ابزار خود و فوکوسر چشمی را تنظیم کنید تا تصویر دقیق‌تر و با جزئیات‌تری ببینید. احتمالا قادر خواهید بود در تصویر لکه‌های تیره‌ای را تشخیص دهید که همان لکه‌های خورشیدی هستند.

یک صفحه نمایش خورشیدی بسازید.

این تکنیک که به گالیله برمی‌گردد، راهی امن و مؤثر برای لذت بردن از ویژگی‌های متنوع خورشید است. صفحه نمایش خورشیدی، صفحه‌ای تخت است که به دو میله‌ی بلند و باریک تکیه دارد. این صفحه در فاصله 500‌میلی‌متری از چشمی تلسکوپ شکستی قرار می‌گیرد. تلسکوپ و چشمی، نور خورشید را فوکوس کرده و تصویری به اندازه حدودی 150‌میلی‌متر روی صفحه نمایش تشکیل می‌دهند.

برای این‌که از بالا رفتن دمای تلسکوپ جلوگیری کنید، باید اندازه دیافراگم را کاهش دهید. برای ساختن یک کاهنده دیافراگم کافیست در مرکز یک مقوا، دایره‌ای به شعاع 45میلی‌متر ایجاد کنید و آن را با چسب نواری در برابر شبنم محافظت کنید.

صفحه نمایش، دارای دو لوله برای جابه‌جایی است که به آن اجازه می‌دهد در طول لوله‌ها حرکت کند؛ و بدین ترتیب، تصویر با بزرگ‌نمایی دلخواه شما را ایجاد نماید. تمام این تنظیمات به وسیله یک قطعه فلز تاب‌خورده و محکم به تلسکوپ متصل می‌شود. فلزی را انتخاب کنید که با گسترده شدنش یا پهن شدنش بر پیرامون لوله ی اپتیکی تلسکوپ تان اندازه و مناسب شود

پس از انجام تنظیمات لازم، به دنبال مکانی بگردید که به جنوب آسمان دید داشته باشد. در عین حال، در معرض وزش باد نباشد. چرا که صفحه نمایش مانند یک بادبان عمل می‌کند و می‌تواند سبب به‌وجود آمدن لرزش‌های ناخواسته شود. لوله تلسکوپ را روی پایه اصلی آن یا سه‌پایه عکاسی قرار دهید. لازم است پایه‌ها را کامل باز کنید تا صفحه نمایش نیز تنظیم شود. زمانی که تلسکوپ را رو به خورشید قرار داده و تنظیم کردید؛ کاهنده دیافراگ را تنظیم کرده و درپوش دهانه را بردارید. سپس تنظیمات لازم را مانند حالت قبل انجام دهید تا تصویر را با وضوح کافی روی صفحه نمایش ببینید.

یک فیلتر نور سفید بسازید

یکی از امن‌ترین راه‌ها برای دیدن خورشید، قرار دادن یک فیلتر نور سفید روی دهانه تلسکوپ است. تصویر نهایی، وضوحی مناسب و رنگی خنثی خواهد داشت. برای تهیه این فیلترها، کافی است یک فیلتر خورشیدی تهیه کرده و آن را به اندازه دهانه تلسکوپتان برش بزنید. اگر دهانه تلسکوپ بزرگ است، آن را با مقوا بپوشانید و تنها دایره‌ای کوچک را روی آن سوراخ کنید. فیلتر را روی سوراخ دایره‌ای بچسبانید. اگر تلسکوپ شما از نوع بازتابی و یا اشمیت-کاسگرین است، سوراخ را در جایی غیر از مرکز مقوا ایجاد کنید تا آینه ثانویه را مسدود نکند.

رعایت نکات ایمنی

پوشاندن یا برداشتن فایندر تلسکوپ هنگام رصد خورشید ضروری است. با این کار، اتفاقی در معرض پرتوهای شدید و مستقیم خورشید قرار نخواهید گرفت.

قبل از قرار دادن فیلتر و سایر تجهیزات رصدی خورشید روی تلسکوپ، مطمئن شوید که تلسکوپ رو به خورشید قرار نگرفته باشد. بعد از اتمام رصد نیز ابتدا تلسکوپ را از نور مستقیم خورشید دور کنید، سپس فیلتر و سایر تجهیزات را جدا کنید.

 

منبع:

A Beginner’s guid to white light observing, Sky and Telescope journal. June 2017

منبع تصویر1 ، منبع تصویر2 ، منبع تصویر 3 ، منبع تصویر 4 ، منبع تصویر 5

شیرین شاطرزاده یزدی

شیرین شاطرزاده یزدی، نجوم آماتوری را از دوره راهنمایی آغاز کرد و هم اکنون دانشجوی مقطع کارشناسی‌ارشد رشته فیزیک در گرایش گرانش و کیهان شناسی در دانشگاه شهید بهشتی است. تدریس و ترویج نجوم از فعالیت‌های مورد علاقه اوست.

مطالب مرتبط

۲ دیدگاه‌

  1. مسعود گفت:

    واقعا ممنونم مطالب شما مرا که تازه وارد حوزه نجوم آماتوری شده ام بسیار راهنمایی می کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *