خوشه هرکول
خوشه هرکول
خوشه هرکول

راهنمایی برای مسیه | M13 ( خوشه هرکول)

نام جرم: مسیه۱۳

نام ها دیگر جرم: NGC 6205، خوشه هرکول

نوع جرم: خوشه کروی کلاس V

صورت فلکی: هرکول

بعد: ۴۱٫۷ : ۱۶ ( دقیقه : ساعت)

میل: ۲۸ : ۳۶+ ( دقیقه : درجه)

فاصله: ۲۵۱۰۰ سال نوری

قدر طاهری: ۵٫۸

ابعاد ظاهری: ۲۰ دقیقه قوسی

ترین ها همیشه شناخته شده ترینند، همه می دانیم اولین نفری که پا بر روی کره ماه گذاشته که بود، اما دومین فرد چه کسی بود؟ می بینید؟ کمتر کسی آن را می شناسد. حکایت در آسمان هم به همین ترتیب است، ما ترین های آسمان را به خوبی می شناسیم و از آنها آگاهی داریم! مثل خوشه پروین، کهکشان آندرومدا و یا خوشه هرکول! بیایید کمی بیشتر در رابطه با خوشه هرکول یا همان M13 مطالعه کنیم. با علم بازار همراه باشید!

مکان یابی مسیه۱۳

برای مکان‌یابی M13 تمام چیزی که نیاز دارید این است که هرکول را پیدا کنید. تا زمانی که این مثلث کج به وضوح بدرخشد شما حتی می توانید آن را زیر آلودگی نوری پیدا کنید. جفت وگا ( واقع در صورت فلکی Lyra) و آلفا-گاوران ستاره‌هایی بسیار درخشان هستند و قدم اول شما حدود یک سوم فاصله بین آن‌هاست. زمانی که آن را مکان‌یابی کردید، به یادداشته باشید که M13 در قسمت غربی است، مهم نیست که حالت هرکول چگونه ممکن است باشد. تنها با نشانه روی دوچشمی خود به سمت دو ستاره غربی ممکن نیست که این خوشه کروی درخشنده را از دست بدهید! هنگامی که از فاینداسکوپ استفاده می کنید کمی بالاتر از شمال نقطه مرکزی را نشانه بگیرید به آسانی آن را می‌بینید. در یک آسمان تاریک و با چشم غیر مسلح M13 به صورت یک لکه غبار آلود کوچک دیده می‌شود.

مکان خوشه کروی هرکول در کره آسمان

مکان خوشه کروی هرکول در کره آسمان

به چه چیزی نگاه می کنید

در فاصله ۲۵۱۰۰ سال نوری از ما در فضا آویزان شده، این زیبای بیست و چهار میلیون ساله یکی از موثرترین خوشه‌های کروی در نیمکره شمالی است. حاوی بیش از یک میلیون ستاره در یک کره به قطر ۱۴۵ سال نوری، مرکز این جرم درخشان ۵۰۰ مرتبه فشره‌تر از پیرامون آن است و خارج از آن همه ستاره، یک غریبه به نام برنارد شماره ۲۹ وجود دارد. این چیست؟ در جهانی که همگی ستاره هم سن هستند، ستاره ای جوان و آبی از طیف B2 وجود دارد. از کجا آمده است؟ بی شک در یکی از سفرهای M13 به گرد کهکشان راه شیری به دست آمده که از یک رشته ستاره گرفته شده، با اندازه گیری سرعت شعاعی ثابت شده که آن به یک خوشه ستاره ای کروی تعلق داشته است!

آیا داخل آن سورپرایز دیگری هم هست؟ وقتی تلسکوپ فضایی هابل M13 را نشانه رفت داخل آن ۱۳ نامزد ستاره آبی غول‌پیکر و ۱۰ ستاره ممکن را رصد کرد.ستاره های آبی در یک شاخه افقی در مرکز M13 پیدا شدند و هیچ نسبتی با بقیه نوع ستاره‌ها ندارند و ستاره‌های آبی غول پیکر در نمونه ادغام شده در مرکز وابسته به ستاره‌های غول قرمز مسن هستند. ما همچنین خاطر نشان کردیم که آن شاخه افقی که در M13 وجود دارد خود متشکل از دو اجتماع ستاره‌ای است. در بین سایر احتمالات تفاوت عمیق در نتایج بخاطر ماده متشکله غول های قرمز است.

خوشه هرکول،زیباترین خوشه ستاره ای کروی مشاَهده شده استَُ

خوشه هرکول،زیباترین خوشه ستاره ای کروی مشاَهده شده استَُ

با توجه به حرف های یون و لی:« یکی از مشکلات دراز مدت در نجوم مدرن، بخش خوشه‌های کمیاب کهکشانی است. « دوگانگی اوسترهاف»، با توجه به مشخصات ستارگان RR شلیاقی آنها در اینجا ما فهمیدیم بسیاری از خوشه ها با فلزیگی پایین بسیار ضروری هستند، برای فهمیدن پدیده ها، نشان دادن تراز دو بعدی در هاله خارجی آنها؛ این تنظیمات آمیخته شده با مدرکی از علم الحرکات و اجتماع ستاره ای بخشی از منشا یک قمر کهکشانی را نشان می دهد. ما نشان دادیم که در مجموع با اثر تکاملی شاخه افقی، عامل سازنده دوگانگی باید یک گپ کوچک زمانی بین دوره‌ی شکل‌گیری خوشه در کهکشان راه شیری و قمر باشد. این نتیجه خلاف دیدگاه قدیمی است که می گفت خوشه هایی که فقر فلز دارند نمایانگر بومی بودن و قدیمی بودن جمعیت در کهکشان راه شیری می باشد.»

اما سن ستارگانش چقدر است؟… برایش بیشتر از یک جواب وجود دارد. با توجه به کارهای آر. گلبوکی حتی چرخش ستارگان در M13 می‌تواند نقشی در تعیین سن آن ستاره داشته باشد. « بیشتر تئوری ها و مشاهدات درباره نقش چرخش و حرکت دورانی ستارهها کار می کنند. زاویه حرکت یکی از پارامترها اساسی در روند تشکیل ستاره و همچنین در اوایل زندگی یک ستاره است. حجم قابل توجهی از تحقیق روی سرعت چرخش حول محور ستار انجام شده است. خوشه‌های فعلی جواب‌های دقیقی در مورد سن ستارگان به ما می دهند.

تصویری که پشت چشمی تلسکوپ از M13 میبینیم

تصویری که پشت چشمی تلسکوپ از M13 میبینیم

تاریخچه

 M13 توسط ادموند هالی در ۱۷۱۴ کشف شد، او نوشته است:« این یک لکه است که با چشم غیر مسلح نمایان می‌شود، البته زمانی که آسمان تمیز و ماه نباشد.» و بعدها در تاریخ ۱ جون ۱۷۶۴ توسط شارل مسیه دسته‌بندی شد. او می‌گوید: « در شب ۱ تا ۲ جون سال ۱۷۶۴ من یک سحابی را در کمربند هرکول کشف کردم، که اطمینان دارم شامل هیچ ستاره ای نمی‌شود؛ و آن را با یک تلسکوپ نیوتونی و چهارو نیم فوتی تماشا کرده‌ام، که ۶۰ مرتبه بزرگنمایی دارد، آن دایره‌ای مانند، زیبا و درخشان است، مرکز از حاشیه پرنورتر است. قطر آن با یک تلسکوپ رایج غیر آکروماتیک بازتابی یک فوتی در حدود سه دقیقه قوسی برآورد کرده‌ام. این جرم همراه با دو ستاره از قدر نهم است، یکی واقع شده در بالای دیگری و قبل از سحابی قرار دارند با فاصله ای بسیار کم؛ من موقعیت آن را وقتی از نصف النهار در حال عبور کردن بود محاسبه کردم و آن را با ستاره اپسیلون هرکول مورد مقایسه قرار دادم؛ بعد آن ۲۴۸ درجه و ۱۸ دقیه و ۴۸ ثانیه است و میل آن ۳۶ درجه و ۵۴ دقیقه و ۴۴ ثانیه شمال است. در کتاب معادلات فلسفی شماره ۳۴۷ صفحه ۳۹۰ آمده که آقای ادموند هالی با خطر این سحابی را در سال ۱۷۱۴ کشف کردند، یک خط مستقیم با زتا و اتا با توجه به بایر، کمی نسبت یه ستاره زتا نزدیک تر است تا اتا و وقتی که موقعیتش را بین ستاره‌ها مقایسه می‌کنیم مکانش کمی نزدیک تر به عقرب است با عرض جغرافیایی ۲۶٫۵ درجه و ۵۷ دقیقه شمال، این جرم چیزی جز یک لکه کوچک نیست و وقتی آسمان پاک باشد و ماه در آن نباشد با یک نگاه به چشم دیده می شود.»

M13 لکه ای در آسمان که با چشم غیر مسلح رویت می شود

M13 لکه ای در آسمان که با چشم غیر مسلح رویت می شود

اگرچه آقای ویلیام هرشل آن جرم را با همراهی پسرش و سایرین به ستارگان سازنده اش تفکیک کرد، اما هیچ کس آن تاریخ را به فصاحت آدمیرال اسمایث توضیح نداده است: « یک خوشه بزرگ، توپی از ستارگان، روی پهلوی چپ هرکول، بین ستارگان زتا و اتا، البته مکانش از اتا متفاوت است؛ که در سمت جنوب و کمی به سمت غرب قرار دارد. فاصله اش ۳٫۵ درجه قوسی می‌باشد. این جرم معرکه در مرکز خود می‌درخشد و شامل تعدادی ستاره در حاشیه که دارای تراکم کمتری می‌باشد نیز هست. اتفاقا به صورت تصادفی مورد توجه هالی نیز قرار گرفته است، چرا که گفته: « این یک لکه کوچک است ولی شبیه یک چشم نیز می‌باشد، وقتی که آسمان تاریک و بدون آلودگی باشد و ماه هم نباشد.» در برگه ای مشابه این جرم به عنوان ششمین و آخرین سحابی سال ۱۷۱۶ شرح داده شده و عاقلانه اذعان می‌کند:« بی شک در آنجا بیشتر از اینها باید موجود باشد اما دانش کنونی ما به ما اجازه دیدن آن‌ها را نمی هد.» کمتر از نیم قرن گذشت، میسه ۸۰ یا ۹۰ جرم از ۱۰۳ تا را جمع کرد و قبل از پایان قرن ویلیام هرشل به تنهایی شش تا به لیست بالا اضافه کرد، کمتر از ۲۵۰۰ تا و پسرش در بازآزمایی اینها ۵۲۰ تا اضافه کرد! این جرم در تلسکوپ بازتابی من شبیه یک نمودار دیده می‌شود اما من با دکتر نیکول موافقم که هیچ جایی دیگری روشنایی خیره کننده‌ای از یک خوشه نداریم. آن واقعا درخشان است و وقتی به آن خیره می‌شوی بزرگ‌تر به چشم می‌آید.(البته شاید.) دکتر افزود: « هیچکس تاکنون آن را از طریق تلسکوپ بدون فریاد برآوردن، ندیده است.» این خوشه درخشان سال ۱۷۱۴ توسط هالی رصد شد و ۵۰ سال بعد دوباره توسط مسیه رصد شد، با  تلسکوپ چهارفوتی نیوتونی با بزگنمایی ۶۰ مرتبه که آن را گرد و زیبا و درخشان تشریح کرده است.

این نسبتا شگفت انگیز است از زمانی که ضعیف ترین ابزارها توانایی هدف قرار دادن آن و تفکیک آن به ستارگان وسیع و پرنور را پیدا کردند با مناطق فشرده و متراکم و شاخک های متعدد. درسال ۱۷۸۷ ویلیام هرشل در تشریح آن گفت:« زیباترین خوشه کروی ستاره ای، در مرکز بسیار فشرده شده و بسیار غنی نیز می باشد.» این جرم به تازگی با تلسکوپ قوی و جدید ارل رز دیده شده. زمانی که اجزا به صورت مجزا دیده شدند  و درخشان تر از آن چیزی بودند که پیش بینی می‌شد و ستارگان تک اضافی که شکل کلی خوشه را تشکیل می‌دادند و به فضای اطراف منشعب می‌شوند، که در فضایی دور شکل گرفته اند.»

و بنابراین مسیه ۱۳ سال های سال است که بخشی از تصورات ماست. در سال ۱۹۷۴ پیغامی از آریکبو فرستاده شد برای برقراری ارتباط با هوش فرازمینی احتمالی. چرا؟ چون عقیده بر این است که شاید بین آن همه ستاره شانس بیشتری برای یافتن یک تمدن هوشمند باشد.

منبعمنبع عکس– منبع عکس– منبع عکس– منبع عکس– منبع عکس

نویسنده:

ابراهیم عطایی

ابراهیم عطائی عکاس آسمان شب و مدرس نجوم آماتور می باشد که از دوره راهنمایی به علم نجوم علاقه مند و به طور خودخوان به فراگیری این علم مشغول شده. وی در سال 88 به صورت تخصصی تر فعالیت خود را در زمینه نجوم آماتور آغاز کرد. علاقه مندی هایش فعالیت های آموزشی و ترویجی نجوم است. او دانش آموخته دانشگاه ملی بیرجند در مقطع کارشناسی رشته ی آمار و احتماالات است.

شما ممکن است این را هم بپسندید

۶ پاسخ‌ها

  1. این خوشه کروی مسلما یکی از گزینه های رصد برای تازه وارد شدگان به دنیای نجومه، خیلی خیلی قشنگه و تصویرش تا مدتها تو ذهن آدم می مونه، ممنون ابراهیم جان بابت توضیحات جالبت،
    من بیشتر از همه از بخش تاریخچه اش خوشم اومد:)

  1. سپتامبر 3, 2016

    […] خوشه هرکول؛ پیشنهاد ما برای رصد در این ماه است. بعد از غروب خورشید این خوشه تا حوالی نیمه‌شب قابل روئیت خواهد بود. قدر این خوشه مقداری کمتر از ۶ است و به این معنا است که در یک رصدگاه تاریک می‌توان آن را با چشم غیرمسلح دید؛ اما برای دیدن جزئیات بیشتر بهتر است از یک دوچشمی در ساعات اولیه شب استفاده کنید. برای اطلاعات بیشتر و نحوه مکان‌یابی این خوشه ستاره‌ای می‌توانید مطلب جامعی که در مورد این جرم در بلاگ علم بازار نوشته‌شده را مطالعه کنید. […]

  2. می 22, 2017

    […] اطلاعات بیشتر درباره خوشه هرکول هستید به شما مطلب راهنمایی برای مسیه | M13 ( خوشه هرکول) پیشنهاد […]

  3. می 27, 2017

    […] بیشتر درباره این خوشه را می‌توانید در این قسمت از راهنمایی برای مسیه علم بازار نیز مطالعه […]

  4. آگوست 17, 2017

    […] بیشتر درباره این خوشه را می‌توانید در این قسمت از راهنمایی برای مسیه علم بازار نیز مطالعه […]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!