راهنمایی برای مسیه | M3 (NGC 5272)

همیشه در آسمان کبود، چیزهایی برای دیدن هست! خداوند همیشه چیزی برای غافلگیر کردن ما در آستین خود دارد. شهابی که ناگاه بر پهنه آسمان ظاهر و در کسری از ثانیه محو می‌شود، ستاره‌ای که می‌میرد یا دنباله‌داری که به سمت خانه ما (زمین) می‌آید و یا مشاهده اشکال مختلف کهکشان‌ها، سحابی‌ها و حتی همین خوشه‌های ستاره‌ای که مدتی است روی آنها بحث می‌کنیم.

اگر بخاطر داشته باشید در اولین نوشته خودم قراری گذاشتم مبنی بر توضیح و ترجمه راهنمایی برای اجرام مسیه و در قسمت قبلی مطلبی در مورد اولین خوشه ستاره‌ای از این کاتالوگ را ترجمه کردم و مورد آن توضیحاتی را ارائه دادم. در این قسمت نیز مطلبی برای ارائه توضیحاتی از سومین جرم این کاتالوگ را ترجمه خواهم کرد. پس اگر مایل هستید با این جرم مسیه نیز آشنا شوید، با علم بازار همراه باشید.

 

نام جرم: مسیه ۳

نامهای دیگر جرم: NGC 5272

نوع جرم: کلاس VI خوشه‌های ستاره‌ای کروی

صورت فلکی: تازی‌ها

بعد: ۴۲٫۲ : ۱۳ (دقیقه : ساعت)

میل: ۲۳ : ۲۸+ ( دقیقه : درجه)

فاصله: ۳۳۹۰۰ سال نوری

قدر ظاهری: ۶٫۲

ابعاد ظاهری: ۱۸دقیقه قوسی

مکان M3  در کره ی آسمان

مکان M3 در کره ی آسمان

مکان‌یابی M3

برای دو چشمی‌ها آسانترین راه برای پیدا کردن این جرم زیبای باستانی (مترجم: فکر می‌کنید چرا باستانی هست؟!) این است که به نیمه‌راه فاصله ظاهری ستاره نگهبان شمال و آلفا – تازی‌ها نگاه کنید؛ جرم دقیقا در شرق ستاره بتا – گسیوی برنیکه قرار دارد. خیلی از اوقات فقط کافیست خیلی آرام از سماک رامح به سمت آلفا – تازی حرکت کنید تا جرم را پیدا کنید. اگر هنوز مشکل دارید خوشه ستاره‌ای گیسوی برنیکه (Melotte 111) را پیدا کنید و به اندازه عرض یک مشت به سمت شرق نگاه کنید. آن جرم را در ۶ درجه ی شمال – شمالِ شرق ستاره بتا – گیسو خواهید یافت و به راحتی در جوینده تلسکوپ (Finderscope) شما قابل رویت خواهد بود. در تمام سایزهای دوچشمی و در شرایط آسمان شهر، M3 بسیار درخشان خواهد بود و با سایزهای بزرگ دوچشمی مثل ۵۰*۱۰ میتوان نشانه‌هایی از آن را مشاهده کرد. با تلسکوپ‌های کوچک ستاره‌های منفردی به چشم می‌آیند که گویی منفجر شده‌اند؛ جسمی کوچک در تلسکوپ به اندازه ۶ ثانیه قوسی.

M3 با داشتن بیش از نیم میلیون ستاره جزو پر جمعیت ترین خوشه های ستاره ای محسوب میشود

M3 با داشتن بیش از نیم میلیون ستاره جزو پر جمعیت ترین خوشه های ستاره ای محسوب میشود

به چه چیزی نگاه می کنید

این خوشه با داشتن تقریبا نیم میلیون ستاره در جاذبه خودش، یکی از پیرترین اجرام آسمانی است. با فاصله تقریبا ۴۰ هزار سال نوری، محدوده این خوشه در حدود ۲۲۰ سال نوری می‌باشد و اعتقاد بر این است که این خوشه ۱۰ میلیارد سال عمر دارد. برای اینکه درکی از این موضوع داشته باشید، خورشید ما عمرش از نصف این مقدار کمتر است. اگر با سرعت نور حرکت کنیم، تا M3 حدود ۴۰ هزار سال در راه خواهیم بود. با این وجود هنوز ما می‌توانیم این خوشه کروی بزرگ را با کوچکترین ابزارهای نجومی خودمان نیز ببینیم. فراتر از مرکز کهکشان ما، قلمرو M3 ، چیزی در حدود ۷۶۰ سال نوری از منطقه هست. ستارگانی که داخل این محدوده هستند گویی به هسته پرستاره آن گره خورده‌اند. این خوشه حداقل ۱۷۰ ستاره متغیر شلیاقی را شامل می‌شود، همراه با تعداد غافلگیر کننده‌ای از ستارگان آبیِ آواره؛ ستارگان آبی رنگ رشته اصلی که به نظر جوان هستند. از آنجایی که همه ستاره‌ها در یک خوشه ستاره‌ای هستند، اعتقاد بر این است که همه آنها در یک سن باشند. ممکن است این ستاره‌ها مجبور شده باشند که لایه بیرونی خود را زمانی که در حال عبور از منطقه هسته متراکم M3 بوده‌اند به بیرون پرتاب کنند.

شارل مسیه، که دارای کاتالوک صد و ده تایی از اجرامی هست که دنباله دار نیستند

شارل مسیه، که دارای کاتالوک صد و ده تایی از اجرامی هست که دنباله دار نیستند

تاریخچه

به اندازه کافی عجیب است که این توپ ستاره‌ای بزرگ ۷۶مین جرم عمق آسمانی است که توسط چشم و ابزارآلات بشر دیده شده، زمانی که توسط مسیه در تاریخ ۳ می سال ۱۷۶۴ کشف شد. با این وجود شارل (مترجم: منظور شارل مسیه است) نگاهی به دو اکتشاف قبلش انداخت؛ این سومین جرمی بود که او را وسوسه کرد تا کاتالوگ مشهور “اجرامی که دنباله‌دار” نیستند را آغاز کند. مسیه در نوشته‌هایش می‌گوید: «در سوم ماه می ۱۷۶۴ در حالی که روی کاتالوگ سحابی‌ها کار می کردم، چیزی بین صورت فلکی گاوران و یکی از سگ‌های هلیوس کشف کردم. جنوب‌تر از این دو، دقیقا بین دم و پنجه سگ (ارجاع می‌دهم به جدول فلامستید) من آن سحابی را روی خط نصف‌النهار دیدم و با ستاره میو – گاوران مقایسه‌اش کردم. بُعدش را ۲۰۲ درجه و ۵۱ دقیقه و ۱۹ ثانیه تخمین زدم و میلش ۲۹ درجه و ۳۲ دقیقه و ۵۷ ثانیه شمال است. من آن جرم را با یک تلسکوپ گریگوری با فاصله کانونی ۳۰ اینچ که ۱۰۴ مرتبه بزرگنمایی داشت آزمایش کردم. شامل هیچ ستاره‌ای نیست، مرکزش درخشان است و هرچه به سمت بیرون حرکت می‌کنیم نور محو می‌شود. دایره‌مانند است و قطرش حدود سه دقیقه قوسی است. M3 را می‌شود در یک آسمان خوب با ابزار بازتابی متداول (غیر کروماتیک) یک فوتی مشاهده کرد. هیچ ستاره‌ای را شامل نمی‌شود و در مرکزش درخشان است. هرچه به بیرون بروید محوتر می‌شود و در یک آسمان زیبا (تاریک) دیده خواهد شد.

ویلیام هرشل، کاشف اورانوس

ویلیام هرشل، کاشف اورانوس

بی شک ویلیام هرشل اولین کسی بود که این جرم را به اجرام ستاره‌ای منتقل کرد. او می‌گوید: «همه اینها ۱st, 3d [M3], 27, 33, 57, 79, 81, 82, 101 [از کاتالوگ مسیه] اجرام ستاره‌ای هستند. من با تلسکوپ‌های ۷، ۱۰ و ۲۰ پایی لکه‌ای از غبار را نشان دادم که امیدوارم تفکیک‌پذیر باشد. لذا حدس من این است که چیزی که تلسکوپ نشانم داده، شاید بتواند جزو دسته‌ای قرار بگیرد که من حدس می‌زنم. آنها ستارگان مرکب هستند.»

اما هیچکدام از توضیحات به خوبی توضیحات آدمیرال اسمایث نیست: «یک خوشه زیبا و درخشان کروی که حداقل هزار عضو کوچک دارد. بین جنوب سگان تازی و زانوی گاوران قرار دارد. هرچه به سمت مرکز آن می‌رویم پرفروغ‌تر و درخشان‌تر می‌شود و از همه جهات بی‌نظم است، به جز جنوب شرقی جایی که ستارگان آواره آن بسیار فشرده هستند. چیزی شبیه اقیانوس نور است که من به آن ستاره دریایی پلوسنز می‌گویم. این جسم جدید واقع در شکل مثلث مانندی با سه ستاره کوچک در شمال غرب، شمال شرق و جنوب غرب چهارتایی هستند که با مقایسه روشنایی آنها به خوبی در زمینه قابل تشخیص هستند. M3 نزدیک نیمه‌راه آلفا-گاوران و آلفا – تازی‌ها در یازده درجه‌ای شمال غرب ستارگان سابق قرار دارد. این جرم یکی از آن دسته اجرام دایره‌ای از ستارگان فشرده است که قوانین تجمع واقعا در توجیه شکل‌گیری آن ناتوان هستند. اما شکل دایره‌مانندش دلیل محکمی بر جاذبه زیاد در هسته‌اش می‌باشد.

این جرم در سال ۱۷۶۴ توسط مسیه کشف شد. کسی که M3 را اینگونه توصیف کرد: «یک سحابی بدون ستاره، درخشان و دایره‌مانند». ابزارش آنقدر دقیق و مدرن نبودند که بتوانند این جسم را تفکیک کنند و این موضوع باعث تاسف است. این وضعیت باعث سخت تر شدن کار برای مردی است که در تنگنا قرار گرفته است. دیدگاه بعدی “حالت گاری مانند لکه دار” بود. اما ویلیام هرشل با بررسی‌های انجام گرفته توسط تلسکوپ ۲۰ فوتی خود به این دیدگاه حمله کرد و آن را مورد انتقاد قرار داد و معلوم کرد که «یک خوشه زیبای ستاره‌ای با حدود ۵ یا ۶ دقیقه قوسی قطر است». با ادامه بررسی‌ها که او به خوبی شرح داده تخمین زد که این جرم از لحاظ عمق رتبه ۲۴۳ را دارد.»

امیدوارم رصد پرباری داشته باشید!

 

پی‌نوشت:

با خبر شدیم که نویسنده این سلسله مطالب Tammy Plotner (که نویسنده سلسله مطالب «آشنایی با صورتهای فلکی» در علم بازار نیز است)، در تاریخ ۱۰ فوریه امسال، بعد از یک جدال طولانی با بیماری ام اس، دار فانی را وداع گفته است.

بدون شک مطالب مفصل او در زمینه ترویج و گسترش علم، یاد او را در بین دوستدارانش زنده خواهد داشت.

روحش شاد و یادش گرامی.

 

 منابع:

منبع، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس

ابراهیم عطایی

ابراهیم عطائی عکاس آسمان شب و مدرس نجوم آماتور می باشد که از دوره راهنمایی به علم نجوم علاقه مند و به طور خودخوان به فراگیری این علم مشغول شده. وی در سال 88 به صورت تخصصی تر فعالیت خود را در زمینه نجوم آماتور آغاز کرد. علاقه مندی هایش فعالیت های آموزشی و ترویجی نجوم است. او دانش آموخته دانشگاه ملی بیرجند در مقطع کارشناسی رشته ی آمار و احتماالات است.

مطالب مرتبط

۸ دیدگاه‌

  1. رحیم مطلبی گفت:

    با سلام وخسته نباشید

    در پاراگراف “مکان یابی M3” از ستاره شعرای شامی اسم برده اید که فکر می کنم منظورتان نگهبان شمال باید باشد.
    احتمالا به علت شباهتی که در معنی صورت فلکی تازی ها با صورت فلکی کلب اصغر اشتباه صورت گرفته.

    با تشکر از زحمات شما

    • با سلام
      ممنون از نظر شما
      چیزی که در طی مطالعه منابه ویکی پدیا و ویکی نجوم به دستم امد این است که کلب اصغر و تازی ها هر دو یک صورت فلکی هستند.
      در رابطه با نام دیگر شعرای شامی یا همان آلفا-گاوران اطلاعی ندارم

  2. رحیم مطلبی گفت:

    فکر نکنم کلب اصغر(سگ کوچک) و تازی ها(سگ های شکاری) یکی باشند !

    صورت فلکی کلب اصغر(سگ کوچک) بین جبار و سرطان واقع شده و یک صورت فلکی زمستانیست
    در حالی که صورت فلکی تازی ها (سگ های شکاری) بین گاوران و دب اکبر قرار دارد و یک صورت فلکی تابستانیست

    منظورم این بود که در قسمت مکان یابی این جرم که گفته بودید :

    به نیمه‌ راه فاصله ظاهری ستاره شعرای شامی و آلفا – تازی‌ها نگاه کنید
    به جمله زیر تصحیح شود:
    به نیمه‌ راه فاصله ظاهری ستاره نگهبان شمال و آلفا – تازی‌ها نگاه کنید

    در واقع می توان گفت:به نیمه‌ راه فاصله ظاهری آلفای گاوران و آلفای تازی‌ها نگاه کنید

    اگر به نقشه ارائه شده در بالا نگاه کنید، ستاره پرنور زیر نقشه ، Arcturus ذکر شده که
    همان آلفای گاوران بوده و نام دیگرش نگهبان شمال است و همان طور که دیده می شود ، M3 بین این ستاره و آلفای تازی ها قرار گرفته

    با تشکر

  3. رحیم مطلبی گفت:

    ببخشید در مورد جمله آخرتون یادم رفت یه توضیح بدم:
    جمله شما:در رابطه با نام دیگر شعرای شامی یا همان آلفا-گاوران اطلاعی ندارم
    نام دیگر شعرای شامی آلفا گاوران نیست بلکه آلفا کلب اصغر است
    پس:
    آلفا گاوران= نگهبان شمال = سماک رامح = Arcturus
    شعرای شامی = آلفا کلب اصغر = Procyon

  4. رحیم مطلبی گفت:

    خواهش می کنم
    اینکه بطور مرتب مطالبی را تهیه و در سایت قرار می دهید عالیست
    موفق باشید

    • ممنون.
      البته اخیرا به واسطه مشغله ای که برای انجام برخی فعالیت ها برای سایت داریم، کمی عقب افتادیم و اون نظم رو از دست دادیم.
      اما سعی می کنیم سریعتر به روال سابق برگردیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!