M4
M4
M4

راهنمایی برای مسیه | M4 (NGC 6121)

همیشه برای من هم سوال بود!

مسیه کسی بود که به قول خودش کاتالوگی را جمع‌آوری کرد که دنباله‌دار نیستند. فکر می‌کرد هرآنچه را که ثبت می‌کند سحابی هستند و به نظرمن این اشتباه فقط بخاطر ابزار ضعیفش نسبت به مدل‌هاییست که امروزه در دسترس است. مسیه سه جرم اول کاتالوگش را که قبلا در رابطه با آنها صحبت کرده‌ام را سحابی‌هایی بدون ستاره نامید، حال آنکه دوتای آنها خوشه‌های ستاره‌ای بودند متشکل از میلیون‌ها ستاره!

اما این جرم اولین جرمی بود که مسیه آن را یک سحابی شامل چندین ستاره کوچک توصیف کرد. پس با علم بازار همراه باشید تا بیشتر راجع به این جرم بدانیم.

نام جرم: مسیه ۴

نام‌های دیگر جرم: NGC 6121

نوع جرم: خوشه ستاره کروی نوع IX

صورت فلکی: عقرب

بعد: ۲۳٫۶ : ۱۶ (دقیقه : ساعت)

میل: ۳۲ : ۲۶- (دقیقه : درجه)

فاصله: ۷۲۰۰ سال نوری

قدر ظاهری: ۵٫۶

ابعاد ظاهری: ۳۶٫۰ دقیقه قوسی

 

مکان‌یابی M4

پیدا کردن M4 آسان است. تمام چیزی که باید بدانید قلب‌العقرب و جهت غرب است! هدفی آسان برای دوچشمی شما که از قلب‌العقرب با حرکت ۱٫۳ درجه‌ای به سمت غرب آن را پیدا خواهید کرد. “رقیب سرخ مریخ”.

هرچند کوچکترین ابزارهای نجومی می‌توانند به بزرگنمایی لازم برای دیدن این جرم دست پیدا کنند، اما آگاه باشید که در آسمانی که آلودگی نوری دارد دیدن این جرم چندان هم آسان نیست. اگر آسمان شما روشن باشد، جرم کم نورتر به چشم می‌آید. هرچند اگر شرایط مناسب باشد، تلسکوپ‌هایی با محدوده دید ۳ ثانیه قوسیُ تصویر واضحی از این توپ عظیم ستاره‌ای به ما خواهند داد.

اگر یک تلسکوپ بزرگ دارید، دنبال ساختار مرکز جرم باشید که برای اولین بار توسط ویلیام هرشل در سال ۱۷۸۳ در مورد آن نوشته شد. برای کسانی که در مناطقی با آسمان تاریک زندگی می‌کنند شاید بتوانند این جرم را با چشم غیر مسلح ببینند.

مکان M4 در گردونه آسمان

مکان M4 در گردونه آسمان

به چه چیزی نگاه می کنید

M4 بازترین یا آزادترین ساختار را از خوشه‌های ستاره‌ای دارد. همانگونه که در دسته IX قرار دارد (عدد کمتر نشان‌دهنده تراکم بیشتر است). بر اساس تحقیقات انجام شده، قطر آن حدود هشت سال نوری است. اما جاذبه‌اش تا حدود ۱۸۰ سال نوری ادامه دارد و موثر است. داخل جرم حداقل ۴۳ ستاره متغیر پیدا خواهید کرد و اولین ستاره تپنده میلی ثانیه‌ای کشف شده درون  M4 قرار دارد. این ستاره نوترونی هر ۳ میلی ثانیه به دور خود می‌چرخد و می‌تپد و یا به عبارتی دیگر هر ثانیه ۳۰۰ مرتبه این اعمال را تکرار می‌کند.

عکس های هابل از M4

عکس های هابل از M4

داخل M4 صدها هزار ستاره متعدد وجود دارد. تلسکوپ هابل ناسا داخل آن پیترین ستاره کهکشان راه شیری را شناسایی کرده است که دیدگاه تازه‌ای به منجمان نسبت به عمر کیهان می‌دهد. این ستارگان سوخته پیر که کوتوله سفید نامیده می‌شوند، در این خوشه ستاره‌ای جا خوش کرده‌اند و حدود ۱۲ الی ۱۳ میلیارد سال عمر دارند. با اضافه کردن یک میلیارد سال دیگر بنظر می‌آید خوشه بعد از مهبانگ شکل گرفته باشد. منجمان فهمیدند که عمر کوتوله‌های سفید هماهنگ با مقداریست که قبلا تخمین زده شده بود. یعنی حدود ۱۳ الی ۱۴ میلیارد سال.

عکسهای گرفته شده از این جرم شامل عکسهای میدان دید باز هابل و دوربین شماره دو جهانی (مترجم: پلنتری) را میتوان در http://oposite.stsc و یا  http://www.jpl.nasa.gov مشاهده کرد. دوربین توسط آزمایشگاه نیرو محرکه جت ناسا واقع در پاسادنای کالیفرنیا طرای و ساخته شده.

در تصویر بالا تصویر جامعی از کل خوشه را می‌بینید که صدها هزار ستاره در حجمی به اندازه ۱۰ الی ۳۰ سال نوری در آن قرار گرفته‌اند. این عکس را تلسکوپ ۹ متری رصدخانه بین المللی کیت پیک در مارس ۱۹۹۵ تهیه کرده است. تصویر سمت چپ منطقه‌ای است که توسط تلسکوپ هابل رصد شده است. این تلسکوپ روی مناطق کوچکی از خوشه به مطالعه پرداخته است که قسمتی از آن منطقه را در شکل سمت چپ می‌بینید.

نمونه‌ای از منطقه کوچک در شکل سمت راست نمایانست. قطر این منطقه حدود یک سال نوریست. در مناطق کوچکتر هابل کوتوله‌های سفید ضعیف را مشخص کرده است. دوایر آبی رنگ نشان‌دهنده کوتوله‌ها هستند. هابل نزدیک به هشت روز طول کشید تا در موقعیت قرار بگیرد و طی یک دوره ۶۷ روزه این کوتوله‌ها را کاملا پیدا کرد. سردترین و ضعیف‌ترین کوتوله سفید می‌تواند در بدست آوردن سن خوشه کمک کند.

سابقا مشاهدات هابل نشان داده بود که ستارگان اولیه یک میلیارد سال بعد از مهبانگ به وجود آمده‌اند. پیدا کردن پیرترین ستاره، منجمان را در محاسبه سن کیهان هدایت کرد. دوربین میدان باز هابل و دوربین دوم جهانی (پلنتری) این کار را از ژانویه تا آوریل سال ۲۰۰۱ انجام دادند. این مشاهدات باهم ادغام شدند و تصویر فوق را به وجود آوردند.

عکس M4 از رصد خانه سیلا واقع در شیلی

عکس M4 از رصد خانه سیلا واقع در شیلی

تاریخچه

M4 در اصل توسط فیلیپ لویز دی چساووکس رصد شد و توسط خودش با شماره ۱۹ در کاتالوگش ثبت شد. او می‌گوید: «من چیزی نزدیک قلب‌العقرب پیدا کردم که امسال در بعد ۲۴۲ درجه و ۱ دقیقه و ۴۵ ثانیه و میل ۲۵ درجه و ۲۳ دقیقه و ۳۰ ثانیه است. این جرم سفید رنگ، دایره‌مانند و از جرم قبلی که پیدا کردم کوچکتر است و من کسی را نمیشناسم که قبلا این جرم را ثبت کرده باشد». این جرم همچنین در کاتالوگ نیکولاس لاکایله با نام لاکایله I.9. آمده. او می‌گوید: «بسیار به هسته دنباله‌دار های ضعیف شباهت دارد و در ۱۳ آوریل ۱۷۵۲ میلادی مشاهده شد».

فیلیپ لویز دی چساووکس

فیلیپ لویز دی چساووکس

شارل مسیه، M4 را در هشتم می ۱۷۶۴ در کاتالوگش ثبت کرد و اولین کسی بود که ستاره‌های آن را تفکیک کرد. در نوشته‌هایش آمده است: «در هشتم می ۱۷۶۴ یک سحابی نزدیک قلب‌العقرب و در موازات آن کشف کردم، آن جرم روشن و کمی هم گسترده است که باعث شده کم نور و سخت رویت شود. وقتی با یک تلسکوپ خیلی خوب به آن نگاه کنید ستارگان کوچکی قابل تشخیص هستند. بُعدش در ۲۴۲ درجه و ۱۶ دقیقه و ۵۶ ثانیه است و میل آن ۲۵ درجه و ۵۵ دقیقه و ۴۰ ثانیه جنوب است».

M4 نزدیک ترین خوشه ستاره ای کروی به ماست

M4 نزدیک ترین خوشه ستاره ای کروی به ماست

بدون شک ادمیرال اسمایث فصاحت کلام بیشتری نسبت به هر کس دیگر در مشاهداتش دارد: «یک جرم فشرده از ستارگان بسیار ریز در مرکز جرم با چند ستاره کوچک پرت در اطراف آن. مکان جرم به دقت با استفاده از قلب‌العقرب قابل شناسایی است و از آن حدود یک درجه به سمت غرب فاصله دارد. M4 به صورت عمودی دراز است و ظاهرش بزرگ, رنگ پریده و دانه دانه است و هرچه به سمت مرکز پیش میرویم پرنور تر می‌شود».

مسیه آن را در سال ۱۷۶۴ رصد کرد و بلافاصله گزارش داد. در سال ۱۷۸۳ ویلیام هرشل توانست این شی را به ستارگان (تشکیل دهنده اش) تفکیک کند و این جرم را با روش اصلاح شده کاربردی که برای درک کهکشان از آن استفاده می‌کرد مورد پیمایش قرار داد. او نتیجه گرفت که تلسکوپ بازتابی ۱۰ فوتی‌اش می‌تواند ۲۸٫۶۷ مرتبه بیشتر از چشم انسان اجرام را نشان دهد و به ترتیب عمق این جرم ۳۴۴ ام شد. او این جرم را به صورت هشت یا ده ستاره زیبای نورانی که در یک خط الراس قرار دارند توصیف کرد که از وسط جرم به طرف شمال شرقی می‌روند. توضیحی که به نظر من کاملا درست است.

با در نظر گرفتن هشتاد جرم مسیه یک اشاره کوچک باعث شد که سحابی در محیط فضایی معرفی شود. شبیه این جرم منفرد، گروه قبل از ما روی لبه غربی جرم که هیچ ستاره‌ای واقع نشده دقت کرده‌اند. به عنوان مثال چنین فضاهای تغییر ناپذیری هیچ کدام از آنها را نمی‌توانیم مشخص کنیم؛ با توجه به شهادت ویلیام هرشل سحابی‌ها وجود دارند: «به ما اجازه دهید»  ام. آراگو گفت: «انطباق حقایق با مشاهدات نشان می‌دهد که ستاره‌ها هرچه به سمت مرکز دایره‌ای سحابی پیش می‌روند به طرز وسیعی چگال‌تر می‌شوند و این باعث می‌شود اثبات این موضوع که ستارگان به طرز معقولی از یک قدرت مطمئن چگالش (یا قدرت خوشه‌ای) پیروی می‌کنند ثابت شود، و ما امیدواریم هرشل هم این را بپذیرد که سحابی‌ها گاهی با گذشت سالیان بسیار دراز شکل می‌گیرند. با مصرف ستارگان منفجر شده که در اصل در همان اطراف هستند چرا که وجودی پوچ دارند و در حال نابودی هستند. با استفاده از این بیان زیبای منجم بزرگ دیگر چیزی نمی‌تواند ما را گیج بکند».

 

منابع

منبعمنبع عکس– منبع عکس– منبع عکس– منبع عکس– منبع عکس

نویسنده:

ابراهیم عطایی

ابراهیم عطائی عکاس آسمان شب و مدرس نجوم آماتور می باشد که از دوره راهنمایی به علم نجوم علاقه مند و به طور خودخوان به فراگیری این علم مشغول شده. وی در سال 88 به صورت تخصصی تر فعالیت خود را در زمینه نجوم آماتور آغاز کرد. علاقه مندی هایش فعالیت های آموزشی و ترویجی نجوم است. او دانش آموخته دانشگاه ملی بیرجند در مقطع کارشناسی رشته ی آمار و احتماالات است.

مطالب مرتبط

۳ دیدگاه‌

  1. رحیم مطلبی گفت:

    با سلام و خسته نباشید

    پاراگراف آخر متن به شدت مبهم و غیر فابل فهم است .
    البته منبع را هم نگاه کردم، متن انگلیسی مربوط به پاراگراف آخر ، خیلی مشکل بوده و درک آن آسان نیست.

    عجالتا در مورد پاراگراف ماقبل آخر ، یک جمله را می توان به صورت بهتری نوشت:

    “در سال ۱۷۸۳ ویلیام هرشل آن را به دسته ستارگان تغییر داد”
    =>
    در سال ۱۷۸۳ ویلیام هرشل توانست این شی را به ستارگان (تشکیل دهنده اش) تفکیک کند.

    resolve= تفکیک کردن ، تجزیه کردن

    در مورد پاراگراف آخر، با دوستان داریم سعی می کنیم معنی محصلی را از متن انگلیسی کشف کنیم !
    اگر به نتیجه ای رسیدیم، با شما هم در میان می گذاریم

    موفق باشید

    • سلام
      مثل همیشه از پیگیری شما سپاسگذارم.

      بله اون بخش مطلب دیگه زیادی سخت شده بود و این گنگ بودن مطلب ما رو هم اذیت می کرد. امیدوارم با کمک دوستانی چون شما، بتونیم مسائل اینچنینی رو مدیریت کنیم.

      خیلی ممنون.
      روز خوش. 🙂

    • اصلاح مد نظر شما رو فراموش کرده بودم انجام بدم آقای مطلبی.
      اعمال شد.
      خیلی ممنون از همکاریتون. 🙂

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!