راهنمایی برای مسیه | NGC7078) M15)

اگر وقایع آسمانی را بخواهیم ریز به ریز مورد بررسی قرار دهیم، خواهیم فهمید که همیشه یکی از عوامل مهم جاذبه، است. نیرویی دقیقا مشابه همین چیزی که در زمین تحت عنوان نیروی گرانش می شناسیم که ما و همه چیز در سطح سیاره رو به خود چسبانده و اجازه حرکت نمی دهد. همین جاذبه حتی در بزرگترین رویداد عالم مثل مهبانگ نیز نقش داشته است. و حتی در خوشه های ستاره ای کروی هم بی تاثیر نبوده! در ادامه با خوشه ستاره ای مسیه۱۵ که جاذبه نقش چشمگیری در شکل آن دارد همگام خواهیم شد و به مطالعه بیشتر آن خواهیم پرداخت؛ پس با علم بازار همراه باشید.

نام جرم: مسیه ۱۵

نام های جایگزین: M15 – NGC 7078

نوع جرم: خوشه ستاره ای کروی کلاس VI

صورت فلکی: اسب بالدار

بعد: ۲۱:۳۰  ( دقیقه : ساعت )

میل: ۱۲:۱۰ ( دقیقه : درجه)

فاصله: ۳۳۶۰۰ سال نوری

قدر طاهری: ۶٫۲

ابعاد ظاهری: ۱۸ دقیقه قوسی

مکانیابی M15 :

خوشه کروی M15 به قدر کافی درخشان هست که به راحتی پیدا شود. وقتی که شما مربع بزرگ اسب بالدار را پیدا کنید، نورانی ترین و جنوب شرقی ترین ستاره را که آلفا-پگاسوس باشد را خواهید یافت. حالا جسم بادبادکی مانند از صورت فلکی دلفین را شناسایی کنید. تقریبا در نیمه راه این دو شما ستاره ای کم نور متمایل به قرمز خواهید دید بنام اپسیلون – اسب بالدار ( انیف). با مکان یابی کردن انیف در دوربین دوچشمیتان و یا فایندر تلسکوپ در موقعیت ساعت ۷ شما نخواهید توانست روشنایی اش را از دست بدهید، کاملا زیباست. هرچند در ابزارهای اپتیکی کوچکتر شما یک درخشش دایره مانند خواهید دید و با ابزار های اپتیکی با گشودگی ۴ اینچ به بالا رزولوشن تصویر افزاریش پیدا خواهد کرد، در حالی که تلسکوپ های غول پیکر شما را شگفت زده می کنند. در عین حال هیچ وقت انتظار نداشته باشبد که مرکز این خوشه کروی را ببینید. می‌خواهید بدانید چرا؟ به خواندن ادامه دهید …

مکان M15 در کره آسمان

مکان M15 در کره آسمان

دنبال چه چیزی می گردید:

M15 احتمالا درخشنده ترین خوشه ستاره ای کروی در تمام کهکشان راه شیری است – همین الان در حال انقباض است. این یعنی شما چه چیزی مشاهده می کنید؟ این توپ ستاره ای قطری در حدود ۲۱۰ سال نوری دارد. اما بیش از نصف ستاره هایش در مرکز جرم در محدوده ای  کمی بیشتر از ۱۰ سال نوری قرار گرفته اند.

با نگاه کردن به ستاره های منفرد داخل خوشه ستاره ای، تلسکوپ فضایی هابل هم قبلا نگاهی به آنها برای کشف سیاهچاله یا مدارکی دال بر فروپاشی هسته ای انداخته – جاذبه بسیار شدید از تعداد بسیار زیاد ستاره که خیلی بهم نزدیک هستند.هرچند که تا خورشید در حدود ۳۷۰۰۰ سال نوری فاصله دارد؛ هابل توانسته صدها ستاره را رصد کند که به سمت هسته جرم می روند. درست شبیه  مغناطیس، جاذبه آنها نیز باعث می شود که یکی دیگری را جذب و یا دفع کند و یک سیاهچاله ممکن است در زندگی ۱۲ بیلیون ساله این خوشه شکل گرفته باشد.

مطالعه ای که در ژانویه سال ۱۹۹۶ در مجلات نجومی توسط پوراگا گوهاتاکورتا از رصد خانه لیک صورت پذیرفت. با این موضوع که چه جاهایی سرعت ستارگان به ما میگویند که غلظت هسته M15 مربوط به یک جرم فوق سنگین مرکزی است یا بر اثر گرانش متقابل اجرام است. این خیلی شبیه به این بود که ستارگان M15 تقریبا بخاطر جاذبه متقابل در مرکز آن مجتمع هستند.

گوهاتاکورتا می گوید: ستاره ها می توانند تحت یک نیروی گرانش مرکزی عظیم باشند، هرچند وجود یک سیاهچاله بهترین توضیح برای آنچه که ما دیدیم نیست. اما اگر خوشه ستاره کروی ای یک سیاهچاله مرکزی داشته باشد، M15 یکی از کاندیدا ها می باشد.

جان باهکال و اخترفیزیک دان جرمیاه اوستریکر از دانشگاه پرینستون اولین کسانی بودند که این ایده که مسیه ۱۵ شاید یک سیاهچاله را پنهان کرده باشد ارائه دادند. درحالی که به علت داشتن هسته ای مراکم خودش را از هم مجموعه ای هایش جدا میکند، در حقیقت هم خیلی متفاوت از باقی خوشه های کروی که تا کنون دیده ایم نیست. همچنان در هیچ نقطه ای از کهکشان جز این خوشه هسته ستاره ای اینقدر متراکم نیست! ۲۲ سال نوری درون خوشه حدود ۳۰۰۰۰ ستاره را می توان تشخیص داد و اگر نزدیک تر از هابل نگاه کنیم؟؟ بیشتر ستاره ها یافت شده اند. این افزایش در تراکم ستاره ای ادامه دارد تا کمتر ۰٫۰۶ سال نوری از مرکز جرم – حدود ۱۰۰ برابر فاصله خورشید تا پلوتو. برایان یانی از آزمایشگاه شتاب دهنده ملی فرمی می گوبد: « شناسایی کردن ستارگان جدا که به هسته جرم نزدیک هستند در مرزهای قدرت تلسکوپ هابل قرار دارد.»

M15 یکی از بهترین کاندیدا هایی است که احتمال می رود در مرکزش ساهچاله ای پنهان باشد

M15 یکی از بهترین کاندیدا هایی است که احتمال می رود در مرکزش ساهچاله ای پنهان باشد

در این نقطه هرچند تلسکوپ بزرگ هابل نمی تواند هسته و یا ستارگانی را که نزدیک هسته قرار دارند به صورت تک به تک مکان یابی کند. اما، اینجا جایی است که دانشمندان قدم می گذارند! محققین معتقد هستند که جمعیت ستاره ها در داخل هسته زیاد تر می شود، بنابراین آنها توزیع ستاره ها را به عنوان یک تابع از فاصله از هسته رسم کردند. وقتی جواب ها بدست آمد آنها دو پاسخ داشتند ،هم سیاهچاله ممکن هست هم فاجعه فروریزش هسته ستاره ممکن است مقصر باشد. گوهاتاکورتا میگوید:« این فاجعه ای ایست که برای هرستاره یک مرتبه اتفاق می افتد و این پروسه ممکن است خیلی سریع روی دهد. اما بقیه پروسه ها به این علت است که هسته قبل از هر اتفاقی فرو میریزد.

با تخمین ۱۳٫۲ بیلیون سال، این جرم یکی از پیرترین اجرامی است که تا کنون شناخته شده، اما این باعث نمیشه از شگفتی های آن غافل بمانیم. M15 اولین خوشه ستاره ای است که جزو سحابی های سیاره نما دسته بندی شد با نام های Pease1 و K648  می توان شناسایی کرد  و همچنین با تلسکوپ های بزرگ آماتور نیز می توان آن را مشاهده کرد. میسه ۱۵ ، شامل ۱۱۲ ستاره متغیر را و ۹ پولسار شناخته شده است – ستاره های نوترونی که از بقایای ابرنواخترهای قدیمی به جای مانده اند و یکی از اینها یک ستاره نوترونی دوتایی بنام M15 C هست.

تاریخ:

M15 توسط جین دامینیک مارالدی در هفتم سپتامبر ۱۷۴۶ هنگامی که او در جستوجو دنباله دار بود کشف شد. او می گوید:« در هفتم سپتامبر بین ستاره های اپسیلون-اسب بالدار و بتا-عقاب نوری ضعیف از سحابی ستاره ای دیدم که از تعداد زیادی ستاره تشکیل شده است.تخمین میزنم بعد آن ۳۱۹ درجه و ۲۷ دقیه و ۶ ثانیه و میل آن ۱۱ درجه و ۲ دقیقه و ۲۲ ثانیه باشد.» حدود ۲۵ سال قبل شارل مسیه بطور مجزا این جرم را در کاتالوگ خودش آورد. اینگونه شرح می دهد:« در شب سوم جون به چهارم جون سال ۱۷۶۴ من یک سحابی بین سر اسب و عقاب پیدا کردم که دایره ای است، قطرش حدود ۳ دقیقه قوسی است و مرکزش درخشان است، من هیچ ستاره ای تشخیص ندادم و با یک تلسکوپ گریگوری با یزرگنمایی ۱۰۴ مرتبه این جرم را آزمایش کردم. کمی با سرسو فاصله داشت و شاید اگر در ارتفاعات بالا تر رصد شود بتوان ستاره ای را در آن تشخیص داد.»

عکس گرفته شده از مسیه15 با تلسکوپ. بعضی ستاره های آن قابل تفکیک هستند

عکس گرفته شده از مسیه۱۵ با تلسکوپ. بعضی ستاره های آن قابل تفکیک هستند

ویلیام هرشل اولین کسی بود که ستارگان آن را تشخیص داد، البته نه در هسته. آن پسرش جان بود که بعدا ساختارها را مشخص کرد. درست مثل یک منجم وظیفه شناس، همانطور که بود، آدمیرال اسمایث ما را با آخرین عبارت احساسی اش تنها گذاشته:« هرچند این خوشه تازه، در دسته بندی کروی قرار دارد اما کاملا کروی نیست و در بهترین موقعیت روی نمودارها  با شاخه هایی پراکنده و مرکزی مات همراه است. با قدرت بزرگنمایی متوسط ، تعداد زیادی ستاره ریز و درشت دیده می شود. اما در مجموع و از فاصله ای بسیار دور می توان آن را کروی خواند.  در حقیقت شاید بشود گفت به نظر می رسد که این شکل عجیب شاخه ها بخاطر اثر متقابل گرانش باشد و البته هیچ چیز در این دنیا عجیب نیست.

منبعمنبع عکسمنبع عکسمنبع عکسمنبع عکس

 

ابراهیم عطایی

ابراهیم عطائی عکاس آسمان شب و مدرس نجوم آماتور می باشد که از دوره راهنمایی به علم نجوم علاقه مند و به طور خودخوان به فراگیری این علم مشغول شده. وی در سال 88 به صورت تخصصی تر فعالیت خود را در زمینه نجوم آماتور آغاز کرد. علاقه مندی هایش فعالیت های آموزشی و ترویجی نجوم است. او دانش آموخته دانشگاه ملی بیرجند در مقطع کارشناسی رشته ی آمار و احتماالات است.

مطالب مرتبط

۴ دیدگاه‌

  1. محمود صادقی گفت:

    با تشکر از زحمات شما. فکر میکنم ترجمه ی عبارت “it is very likely that ” به صورت ” بسیار محتمل است که ” درست باشد. در متن به ” خیلی شبیه به این بود ” ترجمه شده بود.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!

فارسی سازی پوسته توسط: همیار وردپرس