قسمت ۲۸م دوره ابتدای نجوم | رویدادهای نجومی (انواع خورشیدگرفتگی)

همانطور که می‌دانید، در مطلب پیشین دوره ابتدای نجوم، در مورد تعریف خورشید گرفتگی و اهمیت آن صحبت کردیم. در این مطلب نیز به باقیمانده مسائل مرتبط با خورشید گرفتگی خواهیم پرداخت.

انواع خورشید گرفتگی، خورشید گرفتگی از فضا و سیارات و رابطه خورشید گرفتگی با سایه ماه، از مواردی هستند که در این مطلب مورد بررسی قرار خواهیم داد.

پس اگر به این موضوعات علاقمند هستید، در ادامه مطلب با علم بازار همراه باشید.

 

خورشیدگرفتگی حلقوی

این نوع از خورشیدگرفتگی، هنگامی رخ می‌دهد که از سطح زمین اندازهٔ ظاهری ماه کوچکتر از اندازهٔ ظاهری خورشید دیده شود. در این وضعیت، در مکان‌هایی از کرهٔ زمین که به خط واصل مرکز خورشید و مرکز کرهٔ ماه خیلی نزدیک هستند، تنها حلقهٔ پرنوری از خورشید دیده می‌شود و درون حلقه (که روی تاریک ماه است) کاملا تاریک دیده می‌شود.

عکسی از یک خورشید گرفتگی حلقوی، پیش از رسیدن به بیشترین حد گرفت

عکسی از یک خورشید گرفتگی حلقوی، پیش از رسیدن به بیشترین حد گرفت

 

خورشیدگرفتگی کلی

این نوع از خورشیدگرفتگی، هنگامی رخ می‌دهد که از سطح زمین اندازهٔ ظاهری ماه اندکی بزرگتر از اندازهٔ ظاهری خورشید دیده شود. در این وضعیت، در مکان‌هایی از کرهٔ زمین که به خط واصل مرکز خورشید و مرکز کرهٔ ماه خیلی نزدیک هستند، تمام سطح خورشید توسط روی تاریک ماه پوشانده می‌شود.

در این نوع خورشیدگرفتگی امکان رؤیت جو خورشید وجود دارد که زیبایی این پدیده عمدتا به همین موضوع برمی‌گردد. معمولاً هر ۱٫۵ سال یک بار خورشید گرفتگی کلی روی می‌دهد، اما هر انسان در طول عمرش شاید یک بار شانس تماشای این پدیده را داشته باشد.

مراحل یک خورشید گرفتگی کامل. در این تصویر دو عکس از پدیده مشهور به حلقه الماس را نیز در دو طرف خورشید گرفتگی کامل، می توانید ببینید

مراحل یک خورشید گرفتگی کامل. در این تصویر دو عکس از پدیده مشهور به حلقه الماس را نیز در دو طرف خورشید گرفتگی کامل، می توانید ببینید

 

خورشیدگرفتگی جزئی

هرگاه خورشیدگرفتگی اتفاق می‌افتد، در مکان‌هایی از سطح کرهٔ زمین که از خط واصل مرکز خورشید و مرکز کرهٔ ماه دور هستند، امکان رؤیت گرفت کلی یا گرفت حلقوی وجود ندارد. در چنین نقاطی – که شامل مساحت بیشتری از زمین می‌شود – دو قرص خورشید و ماه هم‌مرکز دیده نمی‌شوند و در نتیجه روی تاریک ماه، تنها قسمتی از قرص خورشید را می‌پوشاند که به این حالت گرفت جزئی گفته می‌شود.

یک تصویر هنری دیگر از یک خورشید گرفتگی جزئی

یک تصویر هنری دیگر از یک خورشید گرفتگی جزئی

 

خورشیدگرفتگی مرکب

در بعضی از خورشیدگرفتگی‌ها، از سطح زمین اندازهٔ ظاهری ماه و خورشید خیلی به یکدیگر نزدیک است. در این وضعیت که خیلی به ندرت رخ می‌دهد، ممکن است در نقاطی از سطح زمین خورشیدگرفتگی کلی و در نقاط دیگری خورشیدگرفتگی حلقوی دیده شود که به این حالت خورشیدگرفتگی مرکب اطلاق می‌گردد. در این حالت نیز در دیگر نقاط سطح زمین، خورشیدگرفتگی جزئی دیده خواهد شد.

یک تصویر ترکیبی از یک خورشید گرفتگی مرکب

یک تصویر ترکیبی از یک خورشید گرفتگی مرکب

 

ارتباط نوع خورشيد گرفتگي با سايه ماه

ارتباط نوع خورشيد گرفتگي با سايه ماه

ارتباط نوع خورشيد گرفتگي با سايه ماه

برای هر جسم کروی تاریک مانند ماه که در نزدیکی جسم کروی نورانی مانند خورشید قرار بگیرد، سایه‌ای تشکیل می‌شود که می‌توان در آن قسمت‌های زیر را تشخیص داد:

* سایه که جسم نورانی در آن دیده نمی‌شود و کاملا تاریک است.

* نیم‌سایه که تنها یک سمت از جسم نورانی در آن دیده می‌شود، در قسمت بیرونی سایه قرار دارد و نیمه‌تاریک است.

* ضد سایه که قسمت‌های میانی جسم نورانی در آن دیده نمی‌شود، در قسمت عقب سایه قرار دارد و نیمه‌تاریک است.

اگر فاصله ماه و زمین در هنگام ماه نو به میزانی (کم) باشد که بخش سایه ماه با سطح زمین تلاقی پیدا کند، در آن قسمت از زمین خورشیدگرفتگی کلی قابل رؤیت خواهد بود. (قسمت A در شکل مقابل)

اگر فاصله ماه و زمین در هنگام ماه نو به میزانی (زیاد) باشد که بخش سایه ماه با سطح زمین تلاقی پیدا نکند، در آن صورت ضد سایه با سطح زمین برخورد می‌کند و در چنین قسمت‌هایی از زمین خورشیدگرفتگی حلقوی قابل رؤیت خواهد بود. (قسمت B در شکل مقابل)

ممکن است در حالت‌های خاص بعضی نقاط زمین از بخش سایه و بعضی نقاط دیگر از بخش ضد سایه عبور کنند، که در این وضعیت خورشیدگرفتگی مرکب (در بعضی نقاط کلی و در بعضی نقاط حلقوی) خواهد بود. خورشیدگرفتگی فروردین‌ماه ۱۳۸۴  در آمریکای جنوبی از این دسته بوده‌است.

در هر سه حالت فوق، قسمت‌های زیادی از سطح زمین از قسمت نیم‌سایه عبور خواهند کرد و در این نقاط خورشیدگرفتگی جزئی رؤیت می‌شود. (قسمت C در شکل مقابل)

ممکن است در شرایطی تنها نیم‌سایه با سطح زمین برخورد نماید. در این حالت بعضی نقاط سطح زمین خورشیدگرفتگی جزئی را تجربه خواهد کرد بدون اینکه در جایی خورشیدگرفتگی کلی یا حلقوی رخ داده باشد. خورشیدگرفتگی انتهای اسفندماه ۸۵ از این دسته بوده‌ است.

تصویری فوق‌العاده از خورشیدگرفتگی کلی ۲۰ مارس 2015 که از داخل هواپیما٬ از ارتفاع ۳۵۰۰۰ پایی بر فراز اقیانوس اطلس ثبت شده است.

تصویری فوق‌العاده از خورشیدگرفتگی کلی ۲۰ مارس ۲۰۱۵ که از داخل هواپیما٬ از ارتفاع ۳۵۰۰۰ پایی بر فراز اقیانوس اطلس ثبت شده است.

 

خورشید گرفتگی های مریخی

خورشید گرفتگی های مریخی

خورشید گرفتگی در دیگر سیارات

حسن ختام این مطلب، یک ویدئو از یک خورشید گرفتگی در مریخ است! خورشید گرفتگی در برخی سیارات دیگر نیز رخ می دهد. مریخ نورد کنجکاوی این خورشید گرفتگی را که توسط قمر مریخ، یعنی فوبوس ایجاد شده است را در سال ۲۰۱۳ ثبت کرده است.

 

منابع

منبع ویدئو، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس

مهدی هاشمی

مهدی هاشمی از حدود 10 سالگی به انواع فعالیت‌های گروهی، خصوصا فعالیت‌های علمی مشغول بوده است. نجوم، رباتیک و الکترونیک اصلی‌ترین شاخه‌های فعالیت وی تا به این لحظه بوده‌اند. او دانش‌آموخته‌ی مقطع ارشد رشته برق - مخابرات - گرایش سیستم است.

مطالب مرتبط

۴ دیدگاه‌

  1. محسن جان تشکر بابت عکسا و ویدیو و زحمت زیادت

  2. سید محمد حسین خلیلی گفت:

    آقای هاشمی خسته نباشی
    مثل همیشه عالی

  3. خواهش می کنم سید محمد حسین عزیز

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!