قسمت ۲۵م دوره ابتدای نجوم | رویدادهای نجومی (مقارنه، اختفا، شهاب باران، گذر و گرفت)

آسمان را به عظمت و زیبایی و فریبندگی می‌شناسند. به مناظر خیره‌کننده و تصاویر بدیع. به تشبیه آن به رخ یار یا دلیلی بر وجود نظم و ناظم.

اما این زیبایی اگرچه از پشت ابزارهای نجومی دیدنی‌تر است، اما بدون آنها نیز دست‌نیافتنی نیست. برخی از رویدادهای نجومی با چشم غیر مسلح نیز قادر به مشاهده هستند و البته به اندازه کافی نیز مسحور‌کننده.

در چند قسمت از دوره ابتدای نجوم قصد داریم به بررسی این پدیده‌های زیبای نجومی بپردازیم. در ادامه مطلب با علم بازار همراه شوید تا در اولین مطلب، با یکدیگر کمی در مورد مقارنه، اختفا، شهاب‌باران، گذر و گرفت از بین رویدادهای نجومی اطلاعات کسب کنیم.

 

شهاب‌باران

در بحث منظومه شمسي مطرح شد كه دنباله‌دارها در مسير حركت خود به دور خورشيد دنباله‌اي از گرد وغبار را برجا مي‌گذارند. هر گاه زمين در مدار خود به دور خورشيد به اين باقي‌مانده‌هاي برجاي مانده از دنباله‌دار برسد، اين ذرات وارد جو زمين مي‌شوند و به صورت شهاب در آسمان پديدار مي‌شوند. چون تعداد ذرات وارد شده زياد است اين پديده را به عنوان شهاب‌باران مي‌شناسند و چهره زيباي آسمان را جذاب‌تر مي‌كنند.

بارش‌هاي شهابي را معمولا بر اساس محل ورودشان به جو زمين نام‌گذاري مي‌كنند. مانند شهاب‌باران اسدي، كه در آن كانون بارش شهابي در صورت فلكي اسد است؛ يعني امتداد شهاب‌هاي ديده شد در آن شب به اين صورت فلكي ختم مي‌شود.

پارامتر مهم ديگر در يك بارش شهابي ZHR بارش است. ZHR يعني حداكثر تعداد شهاب قابل مشاهده در ساعتِ اوج بارش شهابي.

مثلا ZHR بارش اسدي برابر ۷۰ است؛ يعني در ساعت اوج بارش شهابي ما مي‌توانيم حداكثر ۷۰ شهاب ببينيم. البته ZHR  مسلما به منطقه رصدي ما و ارتفاع صورت فلكي از افق بستگي دارد. هرچه آسمان تاريكتر باشد نیز تعداد شهاب‌هايي كه مي‌بينيم بيشتر خواهد بود.

عکسی از آسمان در هنگام بارش شهابی جوزائی - این تصویر واقعی است!

عکسی از آسمان در هنگام بارش شهابی جوزائی – این تصویر واقعی است!

مقارنه

به نزديك شدن ۲ يا چند جرم آسماني به هم مقارنه مي گويند. مانند مقارنه ماه و ستاره قلب‌العقرب يا مقارنه ماه با سياره زحل و  زهره و …

معمولا اگر اين نزديك شدن در پهنه آسمان كمتر از ۳ درجه باشد به آن مقارنه مي‌گويند. ولي گروهي ديگر تا ۷ درجه نزديكي را نيز به عنوان مقارنه مي‌شناسند!

 

مقارنه ماه، زهره و مشتری - مشهور به لبخند آسمان

مقارنه ماه، زهره و مشتری – مشهور به لبخند آسمان

مقارنه ها معمول دست مایه تصاویر هنری می شوند - مقارنه مشتری و زهره

مقارنه ها معمول دست مایه تصاویر هنری می شوند – مقارنه مشتری و زهره

اختفاء

هرگاه از دید یک ناظر، یک جسم آسمانی که در ظاهر بزرگتر است از مقابل یک جسم آسمانی که در ظاهر کوچکتر است عبور نماید، اختفاء جسم دوم (توسط جسم اول) رخ داده است.

اختفاء ماه و زحل - اختفاءها نیز حالت های متفاوتی دارند و این اختفاء از نوع خراشان است

اختفاء ماه و زحل – اختفاءها نیز حالت های متفاوتی دارند و این اختفاء از نوع خراشان است

گذر

هرگاه از دید یک ناظر، یک جسم آسمانی که در ظاهر کوچکتر است از مقابل یک جسم آسمانی که در ظاهر بزرگتر است عبور نماید، گذر جسم اول (از مقابل جسم دوم) رخ داده‌است. مانند گذر سياره زهره يا عطارد از روي خورشيد.

گذر زهره ۱۷ خرداد ۹۱ - عکس از مصطفی آخوندی - موسسه علوم آسمان مهر

گذر زهره ۱۷ خرداد ۹۱ – عکس از مصطفی آخوندیموسسه علوم آسمان مهر

گذر زهره ۱۷ خرداد ۹۱ - عکس از مهدی هاشمی - موسسه علوم آسمان مهر ۲

گذر زهره ۱۷ خرداد ۹۱ – عکس از مهدی هاشمی – موسسه علوم آسمان مهر

گذر زهره ۱۷ خرداد ۹۱ - عکس از مهدی هاشمی - موسسه علوم آسمان مهر

گذر زهره ۱۷ خرداد ۹۱ – عکس از مهدی هاشمی – موسسه علوم آسمان مهر

گرفت

هرگاه یک جسم آسمانی از خلال سایه یک جسم آسمانی دیگر عبور کند، گرفت جسم اول (توسط جسم دوم) رخ داده است.

بر اساس این تعاریف نجومی، هرگاه ماه از میان زمین و خورشید عبور نماید و سایه ماه روی قسمتی از زمین بیافتد، هم اختفاءِ خورشید توسط ماه رخ داده است و هم گرفتِ زمین توسط ماه رخ داده‌است. با وجودِ این، چنانکه از قدیم به رخ دادن این پدیده خورشیدگرفتگی گفته می‌شده است، هنوز هم از این نام استفاده می‌شود.

در قسمت‌های بعدی دوره ابتدای نجوم بیشتر در مورد ماه‌گرفتگی و خورشیدگرفتگی صحبت خواهیم کرد.

تصویری از خورشید گرفتگی نوامبر ۲۰۱۲ - این تصویر نیز واقعی است!

تصویری از خورشید گرفتگی نوامبر ۲۰۱۲ – این تصویر نیز واقعی است!

 

منابع

منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس، منبع عکس

مهدی هاشمی

مهدی هاشمی از حدود 10 سالگی به انواع فعالیت‌های گروهی، خصوصا فعالیت‌های علمی مشغول بوده است. نجوم، رباتیک و الکترونیک اصلی‌ترین شاخه‌های فعالیت وی تا به این لحظه بوده‌اند. او دانش‌آموخته‌ی مقطع ارشد رشته برق - مخابرات - گرایش سیستم است.

مطالب مرتبط

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!