آشنایی با اخترشناسی | درخشندگی و قدر

سلسله مطالب آشنایی با اخترشناسی | درخشندگی و قدر

با نگاه به آسمان متوجه می‌شویم که برخی ستارگان درخشان‌تر از دیگر ستارگان به نظر می‌رسند. اما آیا این موضوع به معنای روشنایی بیشتر این ستارگان است؟ چه چیزی سبب می‌شود که درخشندگی ستارگان با یکدیگر متفاوت باشد؟ برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها، با علم بازار همراه باشید.

در مجموع دو مؤلفه در روشنایی ظاهری یک ستاره تاثیرگذار است. فاصله ستاره با ما و ساختار ستاره. ستاره‌شناسان برای بیان میزان روشنایی ستارگان از چند مؤلفه استفاده می کنند:

  • قدر ظاهری: میزان روشنایی ستاره از دید ناظر زمینی.
  • قدر مطلق: میزان روشنایی ستاره در فاصله استاندارد 32.6 سال-نوری یا 10 پارسکی
  • درخشش: میزان انرژی (نور) منتشر‌شده از سطح یک ستاره.

در یونان باستان و بیش از 2000 سال پیش، ابرخس اولین فردی بود که ستارگان را براساس میزان قدر ظاهری آن ها دسته بندی کرد. او به آسمان نگاه کرد و درخشان‌ترین ستارگان را در دسته قدر 1 و کم‌نور‌ترین آن ها را در دسته قدر 6 قرار داد. این محدوده، بازه قابل رؤیت ستاره‌ای او بود.

اما امروزه ابزار بررسی دقیق‌تر از چشم انسان وجود دارند. دستگاه بار-جفت شده (CCD) حساس به نور یکی از این ابزارها است. این دستگاه در دوربین‌های دیجیتال قرار می‌گیرد و میزان نور فرستاده شده از ستارگان را اندازه‌گیری می‌کند و بدین ترتیب تعریف دقیقی از روشنایی آن ها ارائه می‌دهد.

مقایسه قدر ظاهری چند جرم آشنا در آسمان

هر واحد افزایش قدرMagnitude به معنای تقریبا 2.5 واحد کاهش روشنایی است. در واقع هر 5 واحد تفاوت قدر دو جسم کیهانی، به معنای 100 برابر اختلاف روشنایی آن هاست. انسان می‌تواند تا قدر 6 را با چشم غیرمسلح تشخیص دهد.

 تفاوت قدر ظاهری و قدر مطلق

اما چه لزومی به معرفی قدر مطلق وجود دارد؟

قدر ظاهری مولفه ای ناظر-محور است و در واقع بیان حقیقی‌ای از میزان روشنایی جسم کیهانی مورد نظر  نمی‌دهد. ممکن است یک جسم کم‌نور‌تر ولی نزدیک‌تر به ناظر، قدر ظاهری کمتری (روشنایی ظاهری بیشتری) داشته باشد. طبیعتاً معیاری که بتواند روشنایی حقیقی ستارگان را مشخص کند، از جذابیت بیشتری برخوردار خواهد بود. بدین ترتیب مفهومی تحت عنوان قدر مطلق معرفی شد. قدر مطلق نشان‌دهنده میزان درخشندگی اجسام سماوی، در فاصله 10 پارسکی با زمین از منظر ناظری زمینی است.

درخشندگی

تصویر تهیه شده از آلفا قنطورس

معیار دیگری برای بررسی روشنایی یک ستاره، درخشندگیLuminosity است. درخشندگی به معنای توان یک ستاره و در واقع میزان انتشار انرژی (نور) از سطح ستاره است. برای مثال، درخشندگی خورشید 400 تریلیون (1012) تریلیون وات است. درخشندگی یکی از ستارگان نزدیک به زمین، آلفا قنطورس، حدود 1.3 برابر درخشندگی خورشید است.

محدودیت های قدر مطلق

با اینکه قدر مطلق معیار مناسبی برای ستاره شناسان است، اما دو محدودیت برای ارزیابی آن وجود دارد:

اول اینکه، در این بررسی باید مشخص شود که اندازه گیری در کدام بازه طول موج انجام می شود. ستارگان می‌توانند در بازه های مختلف انرژی بالا (اشعه ایکس) تا انرژی پایین (تابش فروسرخ) تابش داشته باشند. با توجه به نوع ستاره، ممکن است در یکی از این بازه ها پرنور‌تر و در دیگر بازه ها کم نور تر باشد. برای نمایش این موضوع باید بازه بررسی قدر مطلق مشخص شود.

دیگر محدودیت موجود، حساسیت ابزار مورد استفاده است. با توجه به پیشرفت چشمگیر تکنولوژی و ابزار اندازه‌گیری در دهه اخیر، اندازه‌گیری‌های انجام گرفته در سال های اخیر، بسیار دقیق تر از اندازه‌گیری های پیشین هستند.

 

منبع

نویسنده:

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!