عکاسی نجومی چیست؟

عکاسی نجومی یکی از سبک‌های عکاسی است که می‌توان از دو جنبه علمی و هنری به آن نگاه کرد.

علمی:

به کمک عکاسی نجومی می‌توان به اطلاعات بسیار زیادی در مورد سیارات٬ ستاره‌ها٬ کهکشان‌ها٬ … و حتی راز پیدایش هستی پی برد. اخیراً بشر با استفاده از تلسکوپ‌های بسیار قوی توانسته است عکسهایی با کیفیت از فواصل بسیار دور کائنات ثبت کند و با استفاده از آنها به اطلاعات بسیار ارزشمندی دست پیدا کند. این سبک عکاسی نجومی وابسته به تجهیزات خاص و بسیار دقیق می‌باشد و کوچکترین خطایی باعث از بین رفتن ارزش علمی عکس می‌شود.

چنین عکسهایی برای عموم مردم هیچ معنی و مفهوم خاصی نداشته و از نظر بصری نیز عموماً زیبایی خاصی ندارند.

نمونه از یک عکس نجومی که برای مقاصد علمی تهییه شده است.

هنری:

ثبت زیبایی‌های آسمان شب٬ از یک منظره شب مهتابی گرفته تا کهکشان‌هایی در اعماق آسمان که با چشم غیر مسلح دیده نمی‌شوند٬ در این سبک از عکاسی نجومی قرار دارند. در این سبک عکاسی؛ عکاس به کمک تجهیزات و هنر خود تصاویری خلق می‌کند که از نظر عموم مردم جنبه زیبایی دارد. البته گاهی مرز بین عکاسی نجومی هنری و علمی آنقدر باریک می‌شود که قابل تشخیص نیست؛ یعنی هم می‌توان از عکس هنری اطلاعات علمی استخراج کرد و هم عکس علمی ثبت کرد که زیبایی‌های آسمان شب را به تصویر بکشد.

از این به بعد در این نوشتار هرجا سخن از عکاسی نجومی است منظور همان جنبه هنری این سبک است.

تصویر ثبت شده توسط Mike Taylor

انواع عکاسی نجومی:

عکاسی نجومی دارای شاخه‌های مختلفی است و نمی‌توان آن‌ها را کاملاً از یکدیگر تفکیک نمود ولی بر اساس بعضی پارامترها می‌توان گفت با موارد زیر روبرو هستیم:

عکاسی از اجرام عمق آسمان

عکاسی از رد ستارگان

عکاسی از راه شیری

عکاسی از ماه

عکاسی از خورشید و لکه‌های خورشیدی

عکاسی از زیبایی‌های آسمان شب به همراه مناظر زمینی

عکاسی از اتفاقات نجومی مثل خسوف٬ کسوف٬ اختفا٬ گذر٬ بارش شهابی٬ و …

و …

هرکدام از بخش‌های ذکر شده خود دارای زیرشاخه‌ها و روش‌های عکاسی متفاوتی است که تا حد امکان آن‌ها را توضیح خواهیم داد. علم نجوم و عکاسی هر دو به سرعت در حال پیشرفت می‌باشند و مطالبی که در این نوشتار ذکر می‌گردد بر اساس اطلاعات امروز نویسنده از روش‌ها و تجهیزات است و قطعاً با گذر زمان نیاز به ویرایش و تکمیل خواهد داشت. علاوه بر این سعی شده است در ارائه مطالب تا حد امکان از زبان ساده استفاده شود تا برای عموم افراد قابل استفاده باشد. به همین دلیل در مواردی ممکن است توضیحاتی داده شود که کمی ابتدایی به نظر برسد ولی فرض نویسنده بر این است که خواننده٬ تازه قدم در این راه نهاده است. ضمناً کلیه مطالب بر اساس دوربین‌های دیجیتال گردآوری شده است.

 

برای شروع مقداری در مورد نور و اهمیت آن در عکاسی صحبت می‌کنیم:

نور اصلی‌ترین عامل ثبت عکس می‌باشد. بدون نور مناسب با بهترین تجهیزات هم نمی‌توان عکس خوبی ثبت کرد. تفاوت اصلی عکاسی در روز و شب هم همین است. نور روز به عکاس اجازه می‌دهد تا با ابتدایی‌ترین تجهیزات مثل یک دوربین موبایل٬ عکسی با جزئیات مناسب ثبت کند ولی در شب به علت کم بودن نور این امکان وجود ندارد. برای ثبت یک عکس مناسب باید مقدار نور مشخصی از سوژه به سنسور دوربین برسد و این مقدار نور توسط سه پارامتر قابل کنترل است:

 

سرعت شاتر: مدت زمان باز بودن پرده شاتر برای رسیدن نور به سنسور؛ این زمان می‌تواند کسری از ثانیه تا چند ساعت باشد.

گشودگی دیافرگم: قطر روزنه دیافراگم که نور از آن عبور می‌کند.

ایزو: حساسیت سنسور به نور یا ISO

این سه پارامتر مثلث نوردهی را تشکیل می‌دهند و می‌توان با کم و زیاد کردن هرکدام مقدار نور مؤثر بر سنسور را کاهش یا افزایش داد و یا با زیاد کردن یکی٬ اثر کاهش دیگری را از بین برد که البته تاثیرات خاص خود را خواهد داشت که توضیح خواهیم داد. در ابتدا تأثیر کاهش یا افزایش هر پارامتر را توضیح می‌دهیم.

سرعت شاتر مدت زمان تابش نور بر روی سنسور است و اگر این زمان خیلی کوتاه شود هر جسم متحرکی به صورت ثابت بر روی سنسور ثبت می‌شود و اگر این زمان زیاد شود اجسام متحرک به صورت کشیده بر روی سنسور اثر می‌گذارند. به عنوان مثال برای عکاسی از یک دونده اگر با سرعت شاتر یک هزارم ثانیه عکاسی کنیم عکسی شارپ خواهیم داشت چون میزان حرکت دونده در طول مدت زمان باز بودن پرده شاتر بسیار کم و ناچیز بوده است. ولی اگر از همین دونده با سرعت شاتر یک ثانیه عکاسی کنیم عکسی کشیده و ناواضح خواهیم داشت چون در زمان باز بودن پرده شاتر٬ نوری که از دونده بر روی سنسور نقش بسته است و ایجاد تصویر کرده است جابه جا شده است.

گشودگی دیافراگم میزان نور ورودی را تعیین می‌کند. به این معنی که هرچه دیافراگم بازتر باشد نور بیشتر به سنسور می‌رسد و هرچه دیافراگم بسته‌تر باشد نور کمتر. ولی علاوه بر کنترل نور ورودی تأثیر بسیار مهم دیگری بر ثبت عکس دارد و آن تغییر عمق میدان است.

عمق میدان ناحیه‌ای است که تمام عناصر موجود در آن٬ در عکس به صورت واضح ثبت شده باشند؛ یعنی فاصله نزدیک‌ترین نقطه به دوربین تا دورترین نقطه که همه عناصر موجود در آن منطقه در فوکوس قرار دارند. این فاصله توسط چند پارامتر تعیین می‌شود که مهمترین آن میزان گشودگی دیافراگم است. هرچه دهانه دیافراگم بازتر باشد عمق میدان کمتر است و هرچه دهانه دیافراگم بسته‌تر باشد عمق میدان بیشتر است. البته موارد دیگری مثل فاصله سوژه تا دوربین و فاصله کانونی مورداستفاده هم بر عمق میدان تأثیر می‌گذارند که بعداً در موردشان صحبت می‌کنیم.

ایزو یا حساسیت سنسور در واقع میزان حساسیت حسگر دوربین به نور می‌باشد. هر چه عدد ایزو کمتر باشد حساسیت حسگر به نور کمتر و هرچه این عدد بیشتر باشد٬ حساسیت به نور بیشتر می‌شود. حالا این سؤال پیش میاد که چرا همیشه حساسیت حسگر را افزایش ندهیم تا راحت‌تر عکس بگیریم؟

جواب این سؤال بسیار ساده است. هرچه حساسیت حسگر بیشتر شود میزان نویز عکس بیشتر می‌شود و مقدار داینامیک رنج نیز کاهش پیدا می‌کند. میزان تأثیر ایزو بر تغییرات دو پارامتر اخیر بستگی به کیفیت دوربین مورداستفاده تغییر می‌کند. در دوربین‌های ارازن قیمت با سنسورهای کوچکتر این میزان تأثیر بسیار زیاد است به طوری که با افزایش ایزو به ۸۰۰ مقدار نویز عکس و کیفیت رنگها آنقدر بد می‌شود که دیگر قابل استفاده نیست. ولی در مقابل در دوربین‌های حرفه‌ای با سنسورهای بزرگتر این میزان تأثیر کمتر است به طوری که تا ایزوی ۶۴۰۰ هم نویز چندانی مشاهده نمی‌شود.

حال با توجه به توضیحاتی که در مورد نور و کنترل آن ذکر شد به توضیح روش‌ها و تجهیزات مناسب برای عکاسی در شب می‌پردازیم.

 

تجهیزات مناسب عکاسی نجومی

با توجه به توضیحاتی که در مورد نور و اثرات کاهش آن در شب٬ داده شد در عکاسی نجومی نیاز به تجهیزاتی داریم که توانایی جبران کاهش نور را تا حدودی داشته باشند. این توانایی با توجه به مثلث نوردهی و عوامل مؤثر بر آن که قبلاً ذکر شد توسط موارد زیر حاصل می‌شود:

لنزهای سریع و یا به عبارت دیگر لنزهایی با حداکثر گشودگی دیافراگم بالا. مثل f/1.4 و یا f/1.8 و …علت این امر این است که میزان جمع آوری نور توسط یک لنز با دیافراگم 1.4 تقریباً چهار برابر لنزی با دیافراگم 2.8 در همان زمان مشخص است. به همین ترتیب نیز استفاده از تلسکوپ‌هایی با نسبت کانونی کمتر بهتر خواهد بود.

استفاده از بدنه‌هایی با قابلیت افزایش ایزو بدون افزایش نویز. البته هر بدنه‌ای با افزایش ایزو مقداری افزایش نویز نیز دارد ولی در بدنه‌های حرفه‌ای و گران‌قیمت این افزایش نویز کمتر است به طوری که در بعضی بدنه‌های آماتوری مقدار نویز در ایزوی ۴۰۰ با مقدار نویز در ایزوی ۶۴۰۰ یک بدنه حرفه‌ای برابری می‌کند. اگر در یک دیافراگم مشخص مقدار ایزو رو دو برابر کنیم اثر آن در خروجی معادل دو برابر کردن زمان باز بودن شاتر است؛ یعنی اگر برای گرفتن یک عکس مشخص با دیافراگم مشخص در ایزوی ۱۰۰ نیاز به ۴ ثانیه نوردهی داشته باشیم در ایزوی ۲۰۰ نیاز به ۲ ثانیه نوردهی داریم و در ایزوی ۴۰۰ یک ثانیه و به همین ترتیب…

استفاده از بدنه‌هایی که قابلیت باز بودن شاتر را برای مدت طولانی داشته باشند. معمولاً بیشتر بدنه‌ها قابلیت باز بودن پرده شاتر را تا ۳۰ ثانیه دارند و حتی در بعضی مدل‌ها تا ۶۰ ثانیه ولی برای نوردهی بیشتر نیاز به استفاده از ریموت کنترل و یا نرم‌افزارهای مخصوص برای کنترل دوربین هست. البته این قابلیت‌ها در کامپکت های رده حرفه‌ای و SLR ها و دوربین‌های بدون آینه وجود دارد.

علاوه بر قابلیت‌های ذکرشده برای بدنه و اپتیک مورداستفاده در عکاسی نجومی٬ تجهیزات دیگری نیز موردنیاز است که با توجه به نوع عکاسی متفاوت می‌باشند. تعدادی از این تجهیزات عبارت‌اند از:

سه‌پایه محکم با قابلیت تحمل وزن دوربین و لنز (اپتیک) مورداستفاده

باطری یدکی برای دوربین

ریموت کنترل برای برنامه‌ریزی دوربین و نوردهی طولانی‌مدت

مقر ردیاب

رابط اتصال دوربین به تلسکوپ

نرم‌افزارهای نجومی برای شناسایی موقعیت اجرام مختلف در آسمان

و …

 

با توجه به مقدمات گفته‌شده٬ از این به بعد به صورت اختصاصی در مورد سبک‌های مختلف عکاسی نجومی به صورت جداگانه صحبت می‌کنیم.

 

منابع:
منبع عکس ، منبع عکس ، منبع عکس ، منبع عکس ، منبع عکس ، منبع عکس

فرشاد شبستری

فرشاد شبستری کارشناس الکترونیک علاقمند به عکاسی و نجوم٬ عضو انجمن عکاسان ایران است.

مطالب مرتبط

۴ دیدگاه‌

  1. محمد گفت:

    با سلام با f/3.5 می توان نتیجه خوبی از کهکشان راه شیری گرفت

  2. علی اکبر گفت:

    سلام من میخوام از آموزشتت یک اپلیکیشن بسازم ایا اجازه است(با ذکر منبع و قرار دادن لینک مطالب مورد نظر)

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!