مشخصه های اصلی عددی بخش نوری تلسکوپ
مشخصه های اصلی عددی بخش نوری تلسکوپ
مشخصه های اصلی عددی بخش نوری تلسکوپ

مشخصه های عددی بخش اپتیکی تلسکوپ

پیش از این در مطلبی به بررسی ۷ سؤال اساسی در هنگام انتخاب ابزار نجومی پرداختیم و در آنجا در مورد فاکتورهایی همچون حداقل و حداکثر بزرگنمایی، توان تفکیک، توان جمع‌آوری نور و … اشاره کردیم. در این مطلب قصد داریم به بررسی دقیق هر کدام از این فاکتورها بپردازیم و مثال‌هایی در مورد نحوه بدست آوردن هر کدام از آنها ارائه دهیم. با دانستن این موارد می‌توانید با تسلط و اطمینان بیشتری ابزار نجومی مورد علاقه و مناسب خود را انتخاب کنید و آن را از فروشگاهی مانند فروشگاه علم بازار تهیه کنید.

پس اگر مایل هستید در این مورد بیشتر بدانید و در انتخاب یک ابزار نجومی به یک فرد نیمه حرفه‌ای تبدیل شوید، در ادامه با ما در بلاگ علم بازار همراه شوید.

 

مشخصه‌های اصلی عددی بخش اپتیکی تلسکوپ، دو مورد هستند. هنگام انتخاب یک تلسکوپ، شما باید این دو کمیت را متناسب با نیازهای خود انتخاب کنید. زمانی که توانستید این دو مشخصه اصلی را با توجه به نیاز های خود مشخص کنید، به را حتی می‌توانید به یکی از فروشگاه‌های نجومی معتبر مراجعه کرده و با گفتن این دو کمیت به فروشنده، لوله نوری تلسکوپ خود را با اطمینان کامل خریداری نمایید.

من در ابتدا به معرفی و تعریف این دو کمیت می‌پردازم، سپس ۵ فاکتور را معرفی می‌کنم که به وسیله آنها می‌توانید دو کمیت بخش نوری تلسکوپ را مناسب خود و متناسب با نیازهای خود، مشخص و معین کنید. همچنین سعی می‌کنم با آوردن مثالهای مختلف، مطالب و فرمول‌ها را برای شما بهتر و بیشتر تفهیم نمایم.

 

مشخصه‌های اصلی عددی بخش نوری تلسکوپ

(Optical Tube Basic Specifications)

۱- قطر ورودی نور (Diameter) (به اختصار D)

عبارت است از قطر دایره نوری که وارد تلسکوپ می‌شود. در واقع قطر ورودی نور همان قطر عدسی شیئی (در تلسکوپ‌های شکستی) و یا همان قطر آینه اصلی (در تلسکوپ‌های بازتابی) است. این مقدار، معمولا برحسب میلی‌متر یا اینچ بیان می‌شود (هر اینچ برابر است با ۲۵٫۴ میلی‌متر).

۲- فاصله کانونی (Focal Length) (به اختصارF یا F.L)

عبارت است از فاصله کانونی عدسی شیئی (در تلسکوپ‌های شکستی) و یا فاصله کانونی آینه اصلی (در تلسکوپ‌های بازتابی). این مقدار، معمولا بر حسب میلیمتر یا سانتیمتر بیان می‌شود.

توجه: این دو مقدار یعنی قطر دهانه تلسکوپ (D) و فاصله کانونی تلسکوپ (F) بر روی لوله تلسکوپ و یا در دفترچه آن درج می‌شود.

Photo by: Oshin Zakarian - Dreamview.net - Twanight.org

Photo by: Oshin Zakarian – Dreamview.net – Twanight.org

فاکتورهای مهم برای تعیین دو مشخصه اصلی عددی بخش اپتیکی تلسکوپ متناسب با نیاز های خود

۱- توان جمع‌آوری نور

عبارت است از قدرت جمع‌آوری نور تلسکوپ مورد نظر نسبت به قدرت جمع‌آوری نور چشم انسان. این فاکتور، مهمترین عامل در انتخاب و خرید تلسکوپ‌ها است.

میزان جمع‌آوری نور هر تلسکوپ از رابطه زیر به دست می‌آید:

میزان جمع‌آوری نور هر تلسکوپ از این رابطه به دست می آید

توجه: هرچه قدرت جمع‌آوری نور یک تلسکوپ بیشتر باشد، تصویر نهایی روشن تر است.

مقایسه تصویر سیاره مشتری از درون دو تلسکوپ با بزرگنمایی یکسان اما با جمع‌آوری نور متفاوت

مقایسه تصویر سیاره مشتری از درون دو تلسکوپ با بزرگنمایی یکسان اما با جمع‌آوری نور متفاوت

مثال : تلسکوپ رصدخانه دکتر مجتهدی از نوع اشمیت – کاسگرین و  دارای آینه اصلی به قطر ۱۴ اینچ (۳۵۰ میلیمتر)  با فاصله کانونی ۳۵۰۰ میلیمتر می‌باشد. توان جمع‌آوری نور اینگونه خواهد بود:

مثالی از محاسبه توان جمع آوری نور یک تلسکوپ

مثال : تلسکوپ «موسسه علوم آسمان مهر» از نوع نیوتنی و دارای آینه اصلی با قطر ۸ اینچ (۲۰۰ میلیمتر) و تلسکوپ «علی» نیز از نوع نیوتنی و دارای آینه اصلی با قطر ۴ اینچ (۱۰۰ میلیمتر) می‌باشد.  توان جمع‌آوری نور این تلسکوپ اینگونه خواهد بود:

فرمول بدست آوردن توان جمع‌آوری نور یک تلسکوپ نسبت به تلسکوپ

 

۲- حداقل و حداکثر بزرگنمایی

بزرگنمایی یک تلسکوپ عبارت است از: نسبت قطر ظاهری تصویر قابل مشاهده یک جسم در تلسکوپ به قطر ظاهری واقعی همان جسم.

بزرگنمایی تلسکوپ یک امر مهم در انتخاب یک تلسکوپ نیست، زیرا به راحتی و با تعویض چشمی و یا استفاده از بارلو قابل تغییر می‌باشد.  اما این تغییر بزرگنمایی دارای محدودیت‌هایی است که در فرمولهای زیر مشاهده می‌کنید:

فرمول بدست آوردن حداقل و حداکثر بزرگنمایی

توجه: از بزرگنمایی‌های بالا، بیشتر برای رصد اجرام منظومه شمسی (خورشید، ماه، سیارات، سیارک‌ها) و از بزرگنمایی‌های پایین، بیشتر برای رصد اجرام اعماق آسمان (کهکشان‌ها، سحابی‌ها، خوشه‌های ستاره‌ای) استفاده می‌شود.

محدوده بزرگنمایی پیشنهادی برای رصد اجرام آسمانی مختلف

– کهکشان آندرومدا و اجرام بزرگ اعماق آسمان: محدوده بزرگنمایی ۱۵ تا ۵۰ برابر

– سحابی حلقه و اجرام کوچک اعماق آسمان: محدوده بزرگنمایی ۵۰ تا ۷۵ برابر

– ماه: در حالت کامل: محدوده بزرگنمایی ۲۵ برابر

– ماه: نمای نزدیک از دهانه‌ها: محدوده بزرگنمایی ۱۰۰ تا ۲۰۰ برابر

– سیاره‌ها و جزییات روی سطح: محدوده بزرگنمایی ۱۰۰ تا ۳۰۰ برابر

مقایسه تصویر سیاره زحل از درون یک تلسکوپ ۸ اینچ با دو بزرگنمایی متفاوت

مقایسه تصویر سیاره زحل از درون یک تلسکوپ ۸ اینچ با دو بزرگنمایی متفاوت

مثال : تلسکوپ «موسسه علوم آسمان مهر» از نوع نیوتنی و دارای آینه اصلی با قطر ۸ اینچ (۲۰۰ میلیمتر) و فاصله کانونی ۱۰۰۰ میلیمتر می‌باشد. اگر از یک چشمی ۲۵ میلیمتر بر روی این تلسکوپ استفاده کنیم، انواع حالت‌های بزرگنمایی برای این تلسکوپ اینگونه خواهد بود:

مثالی از فرمول محاسبه حداقل و حداکثر بزرگنمایی یک تلسکوپ

 

۳- توان تفکیک

عبارت است حداکثر زاویه‌ای که (بر حسب ثانیه قوس) تلسکوپ می‌تواند تفکیک کند. یا به عبارت دیگر کوچکترین زاویه‌ای که تلسکوپ می‌تواند یرای ما آشکار سازد.

فرمول بدست آوردن توان تفکیک یک تلسکوپ

توجه: هرچه عدد توان تفکیک یک تلسکوپ کمتر باشد، تصویر نهایی واضح تر است.

مقایسه تصویر زحل از درون دو تلسکوپ با بزرگنمایی یکسان اما با توان تفکیک متفاوت

مقایسه تصویر زحل از درون دو تلسکوپ با بزرگنمایی یکسان اما با توان تفکیک متفاوت. تلسکوپی که قطر ورودی نور (آینه اصلی) بزرگتری دارد، عدد توان تفکیک آن کوچکتر است، پس کیفیت تصویر آن در بزگرنمای بالا بهتر خواهد بود.

مثال : تلسکوپ «انجمن نجوم» از نوع نیوتنی و دارای آینه اصلی با قطر ۸ اینچ (۲۰۰ میلیمتر) و تلسکوپ «علی» نیز از نوع نیوتنی و دارای آینه اصلی با قطر ۴ اینچ (۱۰۰ میلیمتر) می‌باشد. توان تفکیک هر یک از این تلسکوپ‌ها اینگونه خواهد بود:

مثالی از فرمول محاسبه توان تفکیک یک تلسکوپ

 

۴- میدان دید

با استفاده از این عدد، می‌توانید تخمین بزنید که چه اجرامی در میدان دید تلسکوپ شما دیده می‌شود و یا قطر ظاهری اجرام رصد شده را حدس بزنید.

فرمول بدست آوردن میدان دید یک تلسکوپ

توجه: هر درجه = ۶۰ دقیقه قوس = ۳۶۰۰ ثانیه قوس

قطر ظاهری ماه در آسمان = ۰٫۵ درجه = ۳۰ دقیقه قوسی = ۱۸۰۰ ثانیه قوس

میدان دید باز =  بزرگنمایی کم

میدان دید بسته = بزرگنمایی زیاد

مثال : تلسکوپ «موسسه علوم آسمان مهر» از نوع نیوتنی و دارای آینه اصلی با قطر ۸ اینچ (۲۰۰ میلی متر) و فاصله کانونی ۱۰۰۰ میلیمتر می‌باشد. به نظر شما:

* اگر از یک چشمی ۲۵ میلیمتر بر روی این تلسکوپ استفاده کنیم، میدان دید تلسکوپ را در این حالت چقدر خواهد بود؟

* و دیگر اینکه فکر می‌کنید در این حالت میتوان قرص ماه را به صورت کامل در چشمی این تلسکوپ رصد کرد؟ (قطر ظاهری ماه در آسمان = ۰٫۵ درجه)

مثالی از فرمول محاسبه میدان دید یک تلسکوپ

 

۵- نسبت کانونی

عبارت است از نسبت فاصله کانونی تلسکوپ به قطر ورودی نور آن.

فرمول بدست آوردن نسبت کانونی یک تلسکوپ

توجه: از نسبت کانونی‌های بالا، برای عکاسی از اجرام منظومه شمسی (خورشید، ماه، سیارات، سیارک‌ها) و از نسبت کانونی‌های پایین برای عکاسی از اجرام اعماق آسمان (کهکشان‌ها، سحابی‌ها، خوشه‌های ستاره‌ای) استفاده می‌شود.

مثال : تلسکوپ «موسسه علوم آسمان مهر» از نوع نیوتنی و دارای آینه اصلی با قطر ۸ اینچ (۲۰۰ میلیمتر) و فاصله کانونی ۱۰۰۰ میلیمتر می‌باشد. نسبت کانونی این تلسکوپ را بدست آورید:

مثالی از فرمول محاسبه نسبت کانونی یک تلسکوپ

مثال : نسبت کانونی تلسکوپ «موسسه علوم آسمان مهر» ۵ و نسبت کانونی تلسکوپ «علی» ۱۰ است. بین تلسکوپ های موسسه علوم و علی، کدامیک برای عکاسی از اجرام منظومه شمسی (خورشید، ماه، سیارات، سیارک‌ها) و کدامیک برای عکاسی اجرام اعماق آسمان (کهکشان‌ها، سحابی‌ها، خوشه‌های ستاره‌ای) مناسب تر است؟

پاسخ: تلسکوپ «علی» برای عکاسی از اجرام منظومه شمسی و بررسی ستاره‌ها و تلسکوپ «موسسه علوم» برای عکاسی از اجرام اعماق آسمان با میدان دید باز مناسب است.

 

منابع:

منبع عکس، منبع عکس

نویسنده:

مصطفی آخوندی

مصطفی آخوندی فعالیت های علمی گروهی خود را از 6 سال پیش با عضویت در انجمن نجوم آسمان مهر آغاز کرد. وی هم اکنون به تحصیل در مقطع کارشناسی رشته مهندسی اپتیک و لیزر در گرایش اپتوالکترونیک مشغول است. ابزارهای اپتیکی و عکاسی نجومی از حوزه‌های مورد علاقه او برای فعالیت است.

شما ممکن است این را هم بپسندید

یک پاسخ

  1. مجید گفت:

    سلام اینه به قطر 15 وفاصله کانونی 1300میلی متر اگر سهموی نباشد آیا جواب میدهد چشمی مورد نظر چه هست ؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!