چه انتظاری باید از تلسکوپ داشته باشیم؟
چه انتظاری باید از تلسکوپ مان داشته باشیم؟

چه انتظاری باید از تلسکوپ‌مان داشته باشیم؟

زمانی که شخصی قصد خرید تلسکوپ می‌کند؛ معمولاً اولین سؤالی که می‌پرسد این خواهد بود: «چه چیزی رو می‌تونم با این تلسکوپ ببینم؟» اگر شما هم این سؤال برایتان پیش‌آمده با ما در علم بازار همراه باشید تا تصویر مناسبی از چیزی که انتظار آن را باید داشته باشیم پیدا کنیم.

تعداد اجرام آسمانی قابل‌مشاهده و میزان جزئیات قابل رصد، به چند عامل مختلف بستگی دارد: اندازه و کیفیت اپتیکی تلسکوپ؛ محل رصد (تاریکی آسمان و ثبات اتمسفر) و حتی تجربه ناظر.

دو مؤلفه مهم در ساختار اپتیکی یک تلسکوپ، «گشودگی دهانه» و «کیفیت اپتیکی» است. گشودگی دهانه، قطر عدسی شیئی (یا آینده اصلی) است. این مؤلفه مشخص می‌کند، چه مقدار نور توسط تلسکوپ جمع‌آوری می‌شود و میزان تفکیک آن حداکثر چقدر است. کیفیت اپتیکی توانایی انتقال بدون نقص تصویر در ابزار اپتیکی است. میزان آن را می‌توان از تقسیم قیمت تلسکوپ بر قطر آینه اصلی (یا عدسی اصلی) متوجه شد. البته این روش بدون هزینه مقر در تلسکوپ در نظر گرفتن شده.

قبلاً در علم بازار درباره انواع تلسکوپ‌ها و پارامترهای اپتیکی و … آن‌ها توضیحاتی داده‌شده که‌می‌توانید در اینجا مطالعه کنید:

۷سؤال اساسی در هنگام انتخاب ابزار نجومی

مشخصه های عددی بخش نوری تلسکوپ

قسمت ۳۳م دوره ابتدای نجوم | انواع تلسکوپ ها

قسمت ۳۴م دوره ابتدای نجوم | مشکلات تلسکوپ های شکستی و بازتابی

نقد و بررسی علم بازار | نگاهی به تلسکوپ های دابسونی

با این تلسکوپ چه چیزی را می‌توانم رصد کنم؟

بسیار خب!

در جدول زیر سعی کردیم، با یک دسته‌بندی تقریباً پاسخ این سؤال را روشن کنیم. موارد زیر به صورت نظری و با توجه به شرایط ایدئال تعیین‌شده‌اند؛ اما قطعاً دید خوبی نسبت به تفاوت این ابزارها به شما می‌دهد.

 نوع ابزارمنظومه شمسی ستاره‌هااجرام اعماق آسمان
۱تلسکوپ‌های شکستی
۶۰ تا 70 میلی‌متری

بزرگ‌نمایی 25 تا 125 برابر
مشاهدهٔ لکه‌های خورشیدی (البته با فیلتر مناسب)
همچنین اهله زهره؛ دهانه‌های ماه؛ چند کمربند مشتری؛ ۴ قمر گالیله‌ای؛ حلقه‌های زحل؛ اورانوس و نپتون به‌صورت نقاط کوچکی
ستاره‌های دوتایی با جدایی زاویه‌ای در حدود ۲ ثانیه قوسی در شرایط مساعد قابل رصد هستند.
همچنین ستاره
هایی تا قدر ۱۱.۵
خوشه‌های کروی بزرگ بعضی از سحابی‌های روشن‌تر و بیشتر فهرست مسیه در یک رصدگاه مناسب
۲تلسکوپ‌های شکستی
۸۰ تا ۹۰ میلی‌متری

تلسکوپ‌های بازتابی
۴ – ۴.۵ اینچی

تلسکوپ‌های ترکیبی
۳.۵ تا ۵ اینچی
ساختار لکه‌های خورشیدی (با فیلتر مناسب)
اهله عطارد؛ شیارهای ماه و دهانه‌های با قطر کمتر از ۳ مایل؛ کلاهک قطبی مریخ؛ جزئیاتی از سطح مشتری؛ سایه قمرهای مشتری بر روی آن؛ ۴ یا پنج قمر زحل؛ مشاهده اورانوس و نپتون به صورت دیسک‌های کوچک

ستاره‌های دوتایی با جدایی ۱.۵ ثانیه قوسی و ستارگان تا قدر ۱۲ در شرایط رصدی خوبده‌ها خوشه کروی؛ سحابی نشری؛ سحابی سیاره‌ای و کهکشان
همه فهرست مسیه و تعدادی از فهرست NGC در یک رصدگاه مناسب
۳صدها خوشه ستاره‌ای و کهکشان (در بعضی موارد ساختار مارپیچی را می‌توانید تشخیص دهید)
بسیاری از اجرام فهرست ngc و ic در یک رصدگاه مناسب قابل رصد هستند.
ساختار لکه‌های خورشیدی (با فیلتر مناسب)
اهله عطارد؛ شیارهای ماه و دهانه‌های با قطر کمتر از ۳ مایل؛ کلاهک قطبی مریخ؛ جزئیاتی از سطح مشتری؛ سایه قمرهای مشتری بر روی آن؛ ۴ یا پنج قمر زحل؛ مشاهده اورانوس و نپتون به صورت دیسک‌های کوچک
ستاره‌های دوتایی با جدایی ۱.۵ ثانیه قوسی و ستارگان تا قدر ۱۲ در شرایط رصدی خوبده‌ها خوشه کروی؛ سحابی نشری؛ سحابی سیاره‌ای و کهکشان
همه فهرست مسیه و تعدادی از فهرست NGC در یک رصدگاه مناسب
۴تلسکوپ شکستی ۴-۵ اینچی

تلسکوپ بازتابی ۶ اینچی

بزرگ‌نمایی ۳۰ تا ۳۰۰ برابر
گنبدها، شیارها و دیگر عوارض سطحی ماه که در حدود ۲ مایل عرض دارند.
جزئیات بیشتری از مریخ
و از مشتری
بسیاری از دنباله‌دارها و سیارک‌ها
ستاره‌های دوتایی با جدایی ۱ ثانیه قوسی در دید خوب؛ ستاره‌های کم‌نور تا قدر ۱۳صدها خوشه ستاره‌ای و کهکشان (در بعضی موارد ساختار مارپیچی را می‌توانید تشخیص دهید)
بسیاری از اجرام فهرست ngc و ic در یک رصدگاه مناسب قابل رصد هستند.
۵تلسکوپ شکستی ۶ اینچی
تلسکوپ بازتابی ۸ اینچی یا تلسکوپ ترکیبی ۷ تا ۹.۲۵ اینچی - بزرگنمایی معادل ۵۰ تا ۴۰۰ برابر
عوارض ماه که تا اندازه یک مایل اندازه دارند.
ابرهای بزرگ و طوفان شن در مریخ
شش یا هفت قمر زحل
چهار قمر گالیله‌ای مشتری به شکل دیسک‌های کوچک
بسیاری از سیارک‌های کم‌نور به صورت یک نقطه کوچک
ستاره‌های دوتایی‌ای که جدایی کمتر از ۱ ثانیه قوسی دارند را در شرایط رصدی بسیار خوب
ستاره‌هایی به کم‌فروغی قدر ۱۴
جزئیات بیشتری از خوشه‌های کروی؛ کهکشان‌ها و سحابی‌ها قابل‌مشاهده است.

کمی دقیق‌تر

همان‌طور که در ابتدای این بحث اشاره کردیم؛ شرایط محل رصد و کیفیت اپتیکی تلسکوپ نیز در تصویر نهایی که ابزار در اختیار ما قرار می‌دهد تأثیر دارد. علاوه بر این مورد، در جدول بالا به مواردی اشاره‌شده که احتمالاً می‌توانید با یک تلسکوپ در آن رده ببینید؛ حال چقدر باید از موارد گفته‌شده انتظار داشته باشیم؟ آیا مشاهده قمرهای گالیله‌ای مشتری در یک تلسکوپ ۷۰ میلی‌متری شکستی با یک تلسکوپ ۸ اینچی کاسگرین یکسان است؟

پاسخ این سؤال قطعاً خیر است، چیزی که شما در یک تلسکوپ کوچک به عنوان قمرهای گالیله‌ای خواهید دید چند نقطه کوچک نورانی بیش نخواهند بود.

در ادامه تلاش کردیم با نشان دادن تصاویری به عنوان نمونه؛ مقایسه بهتری نسبت داشته باشیم.

بهتر است پنج دسته‌ای که در جدول بالا به آن اشاره کردیم را به سه دسته زیر تقسیم کنیم:

تلسکوپ‌های کوچک: ردیف شماره ۱

تلسکوپ‌های متوسط: ردیف شماره ۲ و ۳

تلسکوپ‌های بزرگ (البته نه خیلی بزرگ!): ردیف شماره ۴ و ۵

رصد ماه:

ماه شاید اولین سوژه رصدی ما باشد. دیدن ماه در بزرگنمایی کم؛ تقریباً در همه تلسکوپ‌ها یکسان است اما یک ابزار با کیفیت‌تر اجازه می‌دهد از نمای نزدیک‌تر و با جزئیات بیشتری ماه را ببینیم.

moon-through-small-telescope-overlay

ماه از درون یک تلسکوپ کوچک (بزرگ نمایی ۱۰۰ برابر)

 

moon-through-large-telescope

ماه از درون یک تلسکوپ بزرگ و باکیفیت (بزرگنمایی ۳۵۰ برابر)

رصد سیارات:

در منظومه شمسی ۸ سیاره برای رصد وجود دارد اما فقط سه سیاره وجود دارد که جزئیات سطحی قابل‌مشاهده‌ای را دارند. مریخ؛ مشتری و زحل؛ در یک تلسکوپ متوسط می‌شود اهله زهره و عطارد را مشاهده کرد. تصاویر زیر تفاوت مشتری و زحل را در تلسکوپ‌های مختلف را نشان می‌دهد.

مقایسه-مشتری-تلسکوپ های - مختلف

اجرام اعماق آسمان

اجرام اعماق آسمان یک عنوان کلی برای کهکشان‌ها؛ سحابی‌ها و خوشه‌های ستاره است. برخلاف سیارات بزرگنمایی تلسکوپ الزاماً به ما در رصد این اجرام کمکی نمی‌کند. چیزی که برای رصد اجرام اعماق آسمان مهم است، میزان گشودگی دهانه تلسکوپ است. هر چه اندازه آینه اصلی یا عدسی شیئی تلسکوپ بزرگ‌تر باشد به این معنی است که نور بیشتر را می‌تواند جمع‌آوری کند. مؤلفه تأثیرگذار دیگر آلودگی نوری است. این مسئله بسیار مهم‌تر از اندازه آینه اصلی در تلسکوپ است. در یک محل با آلودگی نوری بالا حتی یک تلسکوپ بزرگ هم به شما کمکی نمی‌کند.

اسکچ‌های زیر بر اساس آن چیزی که شما از یک جرم عمقی در تلسکوپ‌های مختلف در یک رصدگاه مناسب می‌بینید؛ کشیده شده است.

۲۰۱۵-۱۱-۰۲_۱۹-۵۱-۲۵

آلودگی نوری

همان‌طور که پیش‌تر گفتیم؛ شرایط رصدگاه برای مشاهده اجرام اعماق آمان بسیار مهم است. در زیر یک آسمان تاریک، جایی که راه‌شیری را بتوانید به راحتی مشاهده کنید با یک تلسکوپ ۲۵۰ میلی‌متری می‌توانید ۵ تا ۷ هزار جرم عمقی را رصد کنید؛ که بسیاری از آن‌ها را با جزئیات خوبی به شما نمایش می‌دهد.

زندگی در یک منطقه شهری؛ پر از آلودگی نوری به این معنا نیست که شما نمی‌توانید اجرام اعماق اسمان را رصد کنید. در واقع تعداد انگشت‌شماری از این اجرام را با جزئیات بسیار کمی خواهید دید.

تصاویر زیر نشان‌دهنده اثر آلودگی نوری بر روی یکی از درخشان‌ترین اجرام عمقی آسمان است. تصویر کهکشان آندرومدا با استفاده از یک تلسکوپ بزرگ در نقاط با آلودگی نوری مختلف رسم شده تا درک بهتری از اثر آلودگی نوری داشته باشیم.

تاثیر آلودگی نوری بر رصد

 

اثر آلودگی نوری برای اجرام عمقی کم‌فروغ‌تر مثل کهکشان‌های دوردست بسیار چشمگیر خواهد بود. تصویر زیر چند عضو خوشه کهکشانی سنبله را نشان می‌دهد که با یک تلسکوپ بزرگ در مکان‌های مختلف رصد شده.

۲۰۱۵-۱۱-۰۴_۱۹-۲۲-۲۵

اگر قصد مشاهده اجرام اعماق آسمان را در یک منطقه با آلودگی نوری متوسط دارید بهترِ است به دنبال خوشه‌های باز؛ ستاره‌های دوتایی؛ حسابی‌های نشری درخشان و همچنین بعضی از سحابی‌های سیاره نما با درخشش بالا باشید.

ستاره‌های دوتایی

بسیاری از ستاره‌هایی که در آسمان مشاهده می‌کنیم در واقع سیستم‌های دوتایی یا چندتایی هستند؛ بسیاری از آن‌ها را می‌توان از طریق یک تلسکوپ به صورت بصری تشخیص داد.

این ستاره‌ها هنوز به صورت نقطه‌ای دیده می‌شوند، اما به جای یک ستاره تنها؛ دو یا چند ستاره به صورت نقاط کنار هم می‌بینید. یک تلسکوپ ارزان به شما قدرت تماشای تعداد زیادی ستاره دوتایی را می‌دهد ولی یک تلسکوپ با کیفیت‌تر به شما قدرت تشخصی ستاره‌هایی با جدایی زاویه‌ای کمتر را به شما می‌دهد.

ستاره دوتایی

دنباله‌دارها و سیارک‌ها

دنباله‌دارها زمانی که فاصله زیادی از خورشید دارند به صورت یک نقطه روشن دیده می‌شوند اما زمانی که به خورشید نزدیک می‌شوند می‌توانیم دنباله آن را ببینیم.

بزرگ‌ترین سیارک‌ها نیز به صورت نقاطی نورانی شبیه به ستاره‌های پرنور دیده می‌شوند؛ اما می‌توان حرکت آن‌ها نسبت به پس‌زمینه (ستاره‌ها ثابت هستند) تشخیص داد.

رصد دنباله دار

خورشید

رصد خورشید یک رصد ویژه است زیرا برای رصد خورشید باید موارد ایمنی را حتماً رعایت کنید تا نه به خودتان و نه به ابزارتان آسیب برسد. برای رصد خورشید معمولاً از دو نمونه فیلتر استفاده می‌شود. فیلترهای هیدروژن-آلفا که بسیار گران قیمت هستند و بر روی هر تلسکوپی نصب نمی‌شوند. (تلسکوپ‌های مخصوص رصد خورشید از این فیلترها استفاده می‌کنند)

و نوع دیگری از فیلترها که به فیلتر «نور روز» معروف هستند. فیلترهای معروف به فیلتر مایلار از این دسته هستند.

تصویر زیر تفاوت رصد لکه‌های خورشیدی را در دو تلسکوپ مختلف نشان می‌دهد.

رصد لکه های خورشید

دیگر اجرام

چند سوژه رصدی دیگر هم ممکن است زمانی که شما تجربه کافی رصدی را کسب کنید مرد توجهتان قرار بگیرد. برای مثال ستاره‌های متغیر؛ این ستاره‌ها در بازه‌های زمانی مشخص (بر اساس نوع متغیر) تغییرات نوری از خود نشان می‌دهند. اندازه‌گیری این تغییرات و گزارش آن به مراجعی مثل AAVSO یکی از پروژهایی ست که منجمین آماتور در آن همکاری می‌کنند.

نو اخترها و ابرنواختر ها نیز جزء مواردی هستند که با تلسکوپ‌های آماتوری قابل رصد هستند.

اختفای ماه با ستاره‌ها و سیارک‌ها با ستاره‌ها نیز می‌تواند یک سوژه رصدی مناسب باشد. با زمان سنجی و گزارش این رویدادها می‌توانید در تعیین مشخصات سیارک‌ها و … همکاری داشته باشید.رصد ایستگاه فضایی

یکی دیگر از مواردی که می‌توانید با تلسکوپ‌های خود شکار کنید، ماهواره‌ها و ایستگاه بین‌المللی فضایی است.

 

امیدوارم توانسته باشیم، دید مناسبی نسبت به توان تلسکوپ‌های مختلف به شما داده باشیم تا بتوانید در انتخاب‌های خود هوشمندانه‌تر عمل کنید.

 

 

 

منابع

منبع۱, منبع۲

نویسنده:

سید محمد حسین خلیلی

سید محمد حسین خلیلی، دانش‌آموخته کارشناسی رشته فیزیک و دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد مهندسی هسته‌ای است. او از حدود 15 سالگی در گروههای نجومی خرمشهر٬ آبادان٬ اهواز فعالیت داشته است. به فعالیت های آموزشی و ترویجی علاقه مند است و دستی نیز بر آتش طراحی گرافیک دارد.

مطالب مرتبط

۷ دیدگاه‌

  1. ساناز فتاحی گفت:

    توضیحات کامل .ممنون و خسته نباشید.

  2. بسیار ممنون بابت جمع بندی کامل مطالب.

  3. مسعود گفت:

    عالی بود تشکر می کنم . واقعا دید خیلی خوبی به بنده که تازه می خوام وارد حوزه نجوم اماتوری بشم دادید.

  4. سجاد گفت:

    سلام خسته نباشید مطالب خوبی بود فقط میخاستم بپرسم اندازه عدسی چشمی بزرگ یا کوچک .قطر عدسی ضخیم یا نازک باشه در تلسکوپ تاثیر میذاره ؟ و یا هیچ تاثیری نداره . و فقط عدسی شیئی مهمترین عضو تلسکوپه

    • سید محمد حسین خلیلی گفت:

      سلام
      عدسی چشمی هم مهم هست
      ولی چیزی که قدرت تلسکوپ شما رو تعیین میکند گشودگی دهانه تلسکوپ هست
      شما با تغییر چشمی ها می تونید بزرگ نمایی های و میدان دید های مختلفی رو داشته باشید
      در همین جا در مورد چشمی ها مفصل صحبت کردیم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز در خبرنامه علم‌بازار عضو نشده‌اید؟

برای اطلاع از آخرین اطلاعات و بروزرسانی؛ همچنین رویداد‌های نجومی، پیشنهاد‌های رصدی، تخفیف‌های ویژه و... در خبر نامه ما عضو شوید

You have Successfully Subscribed!